ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΙΑΚΩΒΟΣ (1905-1993)

κείμενο: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΠΑΝΟΥ

 Ο Ιάκωβος Διαμαντόπουλος, γιός του Ελατιώτη Γεωργίου Διαμαντοπούλου, με απώτατη καταγωγή από τη γενιά των Παναίων που ήρθαν στην Ελατού από την Ήπειρο, γεννήθηκε στο Λαύριο το έτος 1905 όπου τελείωσε το σχολείο και στη συνέχεια εφοίτησε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Βερολίνου, της οποίας ανεκηρύχθη Διδάκτωρ σε ηλικία 21 ετών. 


Υπηρέτησε στο Στρατό ως Έφεδρος Υγειονομικός Αξιωματικός, μετά δε τη λήξη της θητείας του, εργάστηκε το έτος 1927 στο νοσοκομείο «Συγγρός» και από το 1928 μέχρι το 1935 στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός». 

Από το 1935 διετέλεσε Διευθυντής εξωτερικών ιατρείων και Κλινικής του Δημοτικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» μέχρι το 1956 οπότε ανακηρύχθηκε υποψήφιος βουλευτής και παρητήθη. 

Από το 1956 μέχρι το 1969 ίδρυσε και λειτούργησε δική του κλινική με το όνομα «ΑΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ», στην οποία εμόχθησε με ιεραποστολική επιμονή και αφιλοκερδώς για τη θεραπεία χιλιάδων ασθενών. Εξαιτίας του κοινωνικού του αυτού έργου οι κάτοικοι των Μεσογείων και της Λαυρεωτικής καθώς και οι Ελατιώτες, τον περιέβαλαν με την ευγνωμοσύνη και την αγάπη τους, ως αληθινό προστάτη των αναξιοπαθούντων. Το έργο του στον τομέα αυτό συνεχίζουν σήμερα οι δύο ιατροί γιοί του, ο διδάκτωρ Γεώργιος Διαμαντόπουλος και ο καθηγητής Εμμανουήλ Διαμαντόπουλος, Διευθυντές στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός», αφ’ ενός τιμώντας και διατηρώντας άσβεστη τη μνήμη του πατέρα τους και αφ’ ετέρου δημιουργώντας τη δική τους προσωπική ιστορία. 

Κατετάγη εθελοντής στο Αλβανικό μέτωπο και ίδρυσε την αντιστασιακή οργάνωση ΤΡΙΑΙΝΑ.
Τιμήθηκε με τον «Πολεμικό Σταυρό», το «Μετάλλιον εξαιρέτων πράξεων στον πόλεμο 1940-1941», τον «Χρυσούν Σταυρόν του Τάγματος Φοίνικος», το «Μετάλλιον Εθνικής Αντιστάσεως 1941-1945», τον «Χρυσούν Σταυρό του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως», καθώς και με πολλά παράσημα συμμαχικών κρατών και άλλες διακρίσεις. 

Εξελέγη για πρώτη φορά Βουλευτής υπολοίπου Αττικής στη Βουλή του 1951-1952 υπό τον Σοφοκλή Βενιζέλο και επανεξελέγη τέσσερεις φορές, με την Ένωση Κέντρου υπό τον Γ. Παπανδρέου και στη συνέχεια ως Πρόεδρος της Φιλελεύθερης Δημοκρατικής Ένωσης, διατηρώντας τη βουλευτική του ιδιότητα μέχρι την 21η Απριλίου 1967 και διατελώντας Α΄ Αντιπρόεδρος της Βουλής μέχρι την παύση της λειτουργίας της. 

Διετέλεσε Υπουργός Υγείας, Υπουργός Παιδείας και Υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου. Διετέλεσε Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών και Αντιπρόεδρος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου. 

Για το επιστημονικό έργο του ιατρού Ι. Δ. έχουν συγγράψει:
Ο Καθηγητής της ιστορίας της ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γεώργιος Κωνστ. Πουρναρόπουλος στο βιβλίο του Το επιστημονικόν έργον του Ιακώβου Διαμαντοπούλου (1926-1967), Αθήναι 1972. 

Ο ιατρός και πολιτικός κ. Σταύρος Παπασταυρόπουλος, σε επιστημονική ανακοίνωση στην Θ΄ Επιστημονική Συνάντηση της Εταιρείας Μελετών Λαυρεωτικής, που διεξήχθη στο Λαύριο, τον Απρίλιο του έτους 2000, με θέμα «Ιάκωβος Διαμαντόπουλος, ο ιατρός, ο πολιτικός, ο άνθρωπος». 

Και οι δύο παραπάνω συγγραφείς, αναφερόμενοι αναλυτικά στο πλουσιότατο επιστημονικό έργο του Ι. Δ., χωρίς να είναι βέβαιοι ότι παρέχουν πλήρη βιβλιογραφικό πίνακα των πολυπληθών εργασιών του, τονίζουν τον κοινωνικό του προσανατολισμό, αφού ο Ιάκωβος Διαμαντόπουλος ασχολήθηκε κατ’ εξοχήν με ασθένειες που είχαν σχέση με τις κακές συνθήκες διαβιώσεως του πληθυσμού κατά τη διάρκεια του πολέμου, όπως η ελονοσία, ο δάγγειος πυρετός, δερματικά νοσήματα, η πελάγρα, ειδικές ασθένειες των κατοίκων του Λαυρίου λόγω της χρονίας επιβαρύνσεώς τους από αρσενικό, μόλυβδο και φθόριο, ασθένειες του αίματος και άλλες πολλές. Τονίζουν επίσης την εξαιρετική διδακτική του ικανότητα και το πνεύμα συνεργασίας του με το οποίο κατέστησε το Νοσοκομείο «Η ΕΛΠΙΣ» επιστημονική κυψέλη συνεργασίας διαπρεπών ιατρών. 

Πέραν των επιστημονικών εργασιών ο Ι. Δ. έγραψε τα εξής : 

Αναμνήσεις μου από την 15η Ιουλίου 1965, δύο εκδόσεις 1971, 1974.
Ο Ι. Δ. εκλεγείς βουλευτής με την Ε.Κ. στις εκλογές του 1964 και διαβλέποντας τον κίνδυνο που προκαλούσε η ανάμιξη του Βασιλέως στα πολιτικά πράγματα διεχώρισε τη θέση του. Ήδη από το Δεκέμβριο του 1963 είχε εκδηλωθεί διαφωνία Γ. Παπανδρέου και Ι. Δ. σχετικά με την προσφυγή σε εκλογές, που κορυφώθηκε τον Ιούνιο του 1965, οπότε ο Γ. Παπανδρέου διέγραψε τον Ι. Δ. από την Ε.Κ., με απλή επιστολή του προς το Προεδρείο της Βουλής, χωρίς το θέμα να τεθεί στην Κ.Ο. του κόμματος, όπως επίμονα ζητούσε ο Ι. Δ., οδηγώντας τον έτσι, προ της 15ης Ιουλίου 1965, να επανασυστήσει τη «Φιλελεύθερη Δημοκρατική Ένωση», που είχε ιδρυθεί από τον Σοφοκλή Βενιζέλο και στη συνέχεια είχε διαλυθεί και συγχωνευθεί με όλα τα συγγενικά κόμματα στην Ε.Κ. Η άποψη του Ι. Δ. για τα γεγονότα του Ιουλίου ήταν ότι η παραίτηση του Γ. Παπανδρέου ήταν πολιτικώς εσφαλμένη και ότι αυτός όφειλε να παραμείνει Πρωθυπουργός και μέσω της διαφωνίας του με τον Βασιλιά, για την ανάθεση του Υπουργείου Ε.Α., να αναγκάσει τον δεύτερο να διαλύσει τη Βουλή και να προκηρύξει εκλογές, τις οποίες ο Ι. Δ. ήταν βέβαιος ότι θα κέρδιζε η Ε.Κ., άλλως θα ήταν ο Βασιλιάς εκείνος που θα έπαιρνε την ευθύνη μιας δικτατορίας, την οποία ο Ι. Δ. έβλεπε επερχόμενη. 

Ω Ειρήνη! Οδοιπορικό 1940-41, ειρηνικοί στοχασμοί, έκδοση 1974, με εξαιρετικούς προλόγους των Γρ. Κασιμάτη και Ανδρέα Καραντώνη. 
Πρόκειται για ένα βιβλίο στο οποίο παρατίθενται συγκλονιστικές μαρτυρίες της ζωής του Ι. Δ. από τα χρόνια της δικτατορίας Μεταξά, του πολέμου και της κατοχής. Μέσα από το λόγο του συγγραφέα άλλοτε θυελλώδη και αγωνιστικό κι άλλοτε στοχαστικό και φιλοσοφικό, καταγράφονται τα γεγονότα κι αποκαλύπτονται οι άνθρωποι-πρωταγωνιστές, σε περιόδους δόξας αλλά και ξεπεσμού της δημόσιας ζωής, μεταδίδοντάς μας την πικρή γεύση που δοκίμασε ένας αγωνιστής της πολιτικής δράσης. 

Πικρές αλήθειες. Πώς φθάσαμε στη 21.4.’67, δύο εκδόσεις 1976, 1979.
Στο βιβλίο αυτό ο Ι. Δ. αναφέρεται στα γεγονότα από το 1965 έως το 1967 και τον βασανίζει το ερώτημα της ευθύνης του πολιτικού κόσμου εν σχέσει προς την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος, χωρίς να παραγνωρίζει ούτε την αμερικανική επέμβαση αλλά ούτε και το γεγονός ότι οι στρατιωτικοί δεν ενήργησαν στιγμιαίως ευρισκόμενοι προ απειλής της χώρας, αλλά προετοίμαζαν από χρόνια την κατάληψη της εξουσίας.

Ανάγκη προστασίας του κύρους του βουλευτικού αξιώματος, έκδοση 1979.
Ο Ι. Δ. έχοντας την πεποίθηση ότι ο βουλευτής προστατεύει το κύρος του πρώτα απ’ όλα τηρώντας ο ίδιος αυστηρά το νόμο και ότι οφείλει με το δημόσιο και ιδιωτικό βίο του ν’ αποτελεί υπόδειγμα, διαπαιδαγωγώντας έτσι τους πολίτες στη δημοκρατία και στην ομαλή πολιτική ζωή, στο βιβλίο αυτό αναφέρει εξαιρετικά ενδιαφέροντα γεγονότα της τρέχουσας πολιτικής πραγματικότητας από τις δεκαετίες 1960 και 1970 που τα χρησιμοποιεί ως παραδείγματα για το γεγονός ότι οι βουλευτές υποσκάπτουν με τις πράξεις τους το κύρος του θεσμού. Ένα δόγμα που διαπερνάει όλη του την πολιτική ζωή και που διατυπώνει ο ίδιος είναι ότι «Κάθε πολίτης έχει δικαίωμα προστασίας της τιμής του αλλά ο δημόσιος άνδρας υποχρεούται να υπεραμύνεται της πολιτικής τιμής». 

Πολιτικά ανάλεκτα, δύο εκδόσεις, 1986,1990.
Αναμνήσεις σκέψεις και μαρτυρίες με αφορμή την έκδοση τριών βιβλίων που αναφέρονταν σε κρίσιμα πολιτικά γεγονότα από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία 1980. Τα βιβλία στα οποία αναφέρεται είναι του Σπύρου Θεοτόκη «Πολιτικαί αναμνήσεις», του Παναγιώτη Κανελλόπουλου «Η ζωή μου» και του Ανδρέα Κοκκέβη «Ο Ανδρέας και εμείς». 

Στα έργα του Ι. Δ. συμπεριλαμβάνονται και δύο ποιητικές συλλογές με τίτλους Ψυχοκαθρεφτίσματα (έκδοση 1973) και Λαμπυρίδες (έκδοση 1990), που περιέχουν ποιήματα γραμμένα από το 1919 έως το 1989. Ο ιατρός και πολιτικός, ο άνθρωπος Ι. Δ., μπροστά σ’ όλα τα σημαντικά γεγονότα της ζωής του, κατέγραφε σε στίχους τις σκέψεις και τα αισθήματά του. Ο πόλεμος, η κατοχή, η φυλακή, η εξορία, αλλά και τα νεανικά σκιρτήματα και οι ώριμοι έρωτες, η τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα και τα σημαντικά γεγονότα του καιρού του, η νοσταλγία για την Ελατού αλλά και η αγάπη του για το Λαύριο, η καθημερινότητα του γιατρού αλλά και του οικογενειάρχη, η ζωή ολόκληρη, σαν ένα ποτάμι ορμητικό, που τίποτα δεν του αντιστέκεται, μετατρέπεται σε στίχους, άλλοτε λυρικούς κι άλλοτε επικούς, άλλοτε με εξάρσεις κι άλλοτε σε τόνους χαμηλούς, αλλά πάντοτε με λόγο ευθύ, ανεπιτήδευτο, άμεσο. 

Το 1992 εκδόθηκε βιβλίο του Αγγελου Σακκέτου με τίτλο Πρόσωπο με πρόσωπο, ο αντιδικτατορικός αγώνας του Ι. Δ. μέσα από το προσωπικό του αρχείο, το οποίο προλογίζει ο τότε Αρχιεπίσκοπος Β. και Ν. Αμερικής Ιάκωβος, που το χαρακτηρίζει πολιτική παρακαταθήκη του Ι. Δ. Το βιβλίο περιέχει κείμενα, επιστολές, συνεντεύξεις και άρθρα του Ι. Δ. κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Ξεκινά από τον Ιανουάριο του 1967 και παραθέτει τους αγωνιώδεις λόγους του Ι. Δ., Α΄ Αντιπροέδρου τότε της Βουλής και κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της ΦΙ.Δ.Ε., για την επερχόμενη ανωμαλία. Ήταν η εποχή της δίκης του ΑΣΠΙΔΑ, της πτώσης της κυβέρνησης Στεφανόπουλου και της υπηρεσιακής κυβέρνησης Παρασκευόπουλου, η χώρα βρισκόταν σε έντονη προεκλογική περίοδο. Ο Ι. Δ. σε δραματικούς τόνους αρθρογραφεί στον ημερήσιο τύπο, με τελευταίο άρθρο αυτό της 17ης Απριλίου 1967 με τίτλο «Δεν πταίουν οι θεσμοί» το οποίο κλείνει ως εξής «Η λύσις του δράματος της Ελλάδος δεν είναι η μεταβολή των θεσμών και μάλιστα η βιαία, αλλά ο σεβασμός προς αυτούς». 

Τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου, παρά τη ρητή απαγόρευση, ο Ι. Δ. κινείται με το αυτοκίνητό του προς τη Βουλή προκειμένου να συναντήσει τον Πρόεδρο, πηγαίνει στ’ ανάκτορα προσπαθώντας να συναντήσει τον Βασιλιά, φτάνει μέχρι το Πεντάγωνο, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Από την επόμενη ημέρα αρχίζει ένας καινούριος αγώνας. Απευθύνεται με επιστολές προς τα μέλη του πρώτου Υπουργικού Συμβουλίου της Στρατιωτικής Κυβέρνησης, απαντάει με πλήθος μαχητικών επιστολών στον αρθρογράφο του «Ελεύθερου Κόσμου» Σάββα Κωνσταντόπουλο, δίδει συνεντεύξεις σε ευρωπαϊκές εφημερίδες και ραδιόφωνα και τηλεοράσεις, απευθύνεται με επιστολές στους Προέδρους των Ευρωπαϊκών Κοινοβουλίων και προς τον Αντιπρόεδρο των Η.Π.Α. Ρ. Νίξον. Τον Δεκέμβριο του 1967 μεταβαίνει στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών εκλιπαρώντας τον Αρχιεπίσκοπο να μεσολαβήσει για ν’ αποφευχθούν τα χειρότερα. Βγαίνοντας από την Αρχιεπισκοπή, συλλαμβάνεται, φυλακίζεται στα κρατητήρια στο Μαρούσι και εξορίζεται στην Απείρανθο της Νάξου. Αναγκάζεται να κλείσει την κλινική του «?γιος Χαράλαμπος», απαγορεύεται η έξοδος από τη χώρα του υιού του ιατρού Γεωργίου Διαμαντοπούλου, ο οποίος είχε πρόσκληση από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης. Το 1969 ο Ι. Δ. αφήνεται ελεύθερος και καλείται από τη Στρατιωτική Διοίκηση Αθηνών, όπου ο επικεφαλής Ταξίαρχος (τότε) Φ. Γκιζίκης, του ζήτησε «να απόσχη πάσης περαιτέρω ενεργείας που θα εστρέφετο κατά των κυβερνώντων, άλλως είναι υποχρεωμένος να τον συλλάβει ξανά». Ο Ι. Δ. απαντά με τη χαρακτηριστική παρρησία και το πικρό χιούμορ του «Στρατηγέ, μπορώ να τηλεφωνήσω στη γυναίκα μου να μου στείλει τα πράγματά μου, να είμαι έτοιμος. Βγαίνοντας έξω θα κάμω οπωσδήποτε δήλωσιν. Σεις θα κάμετε το καθήκον σας έναντι των ανωτέρων σας και εγώ το ιδικόν μου κατά πολιτικήν συνείδησιν» Φ. ΓΚ. «Ό, τι είχα να σας πω το είπα και δεν είμαι Στρατηγός» Ι. Δ. «Γρήγορα θα γίνετε». 

Το βιβλίο συνεχίζει με ντοκουμέντα μέχρι το 1974 οπότε επέρχονται τα δραματικά γεγονότα της Κύπρου. Ο Ι.Δ. με συνεντεύξεις προς τη Γερμανική τηλεόραση και την εφημερίδα «EXPRESSEN» της Στοκχόλμης, εκδηλώνει την αγανάκτησή του για το πραξικόπημα και για την είδηση ότι το ΝΑΤΟ ζήτησε από τους Έλληνες Αξιωματικούς ν’ αποσυρθούν από την Κύπρο. Σε τηλεγράφημά του προς το Στρατηγό (πλέον) Φ. Γκιζίκη αναφέρει «Η άμυνα της Πατρίδος τυγχάνει Συνταγματική υποχρέωσις του πολίτου. Η αιτηθείσα συμπαράστασις του Έθνους και η άρσις τυχόν αμφιβολίας της παγκοσμίου κοινής γνώμης ότι αύτη επετεύχθη, θέλει πιστοποιηθεί με την σύγκλησιν της τελευταίας Βουλής δια την έγκρισιν κηρύξεως πολέμου». 

Εκτός από τα παραπάνω ο Ι. Δ. έχει γράψει επίσης «Ποιοι επρόδωσαν τον Γ. Παπανδρέου», «Οδοιπορικό γιατρού» με αναφορές στην ιατρική του δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του πολέμου και της κατοχής, «Παρατηρήσεις επί του εκδοθέντος υπό της Βουλής τόμου Γερουσιαστών - Βουλευτών 1925-1974» καθώς και πλήθος άρθρων, σχολίων, επιστολών και κειμένων επί της πολιτικής επικαιρότητας της εποχής, αλλά και περί των σημαντικών εθνικών ζητημάτων, όπως είναι το Κυπριακό και το Μακεδονικό. 

Ολόκληρο το συγγραφικό έργο του Ι. Δ. αποτελεί ένα ανάγλυφο του αυστηρού βίου του και του ανεξάρτητου χαρακτήρα του. Αυτός ο χαρακτήρας και η συνέπειά του τον οδήγησαν σε μια μοναχική πορεία και σε μια ενεργό συνείδηση χρέους που ο ίδιος όχι μόνο δέχτηκε αλλά με το θάρρος που διακρίνει τους ασυμβίβαστους μαχητές τις επέλεξε εν πλήρει συνειδήσει. 

Το φαινομενικά ιδιόρρυθμο και παρορμητικό του χαρακτήρα του και οι ακαριαίες και δυναμικές αντιδράσεις του, σε εποχές που η δημόσια ζωή έδειχνε να τελματώνει, στην ουσία δεν ήταν παρά η απόλυτη προσήλωσή του στις ξεκαθαρισμένες αρχές και αξίες που ο ίδιος πίστευε. Οι αρχές αυτές ήταν η υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις υπεράσπιση της πατρίδας, η διασφάλιση της αυστηρής τήρησης του Συντάγματος και των νόμων ως έκφανση της λαϊκής κυριαρχίας και η αδιαπραγμάτευτη προάσπιση της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. 

Η καθαρή του σκέψη και η υποδειγματική ανεξαρτησία του ήθους του τον κατέστησαν διά βίου πνεύμα ζωηρό, αντισυμβατικό και διορατικό. Αν και έζησε τα δαιδαλώδη παρασκήνια της πολιτικής ζωής έχοντας ρόλο πρωταγωνιστή σε καιρούς χαλεπούς, ουδέποτε το πνεύμα του έχασε την ελαφράδα και τη χάρη του ευαίσθητου ανθρώπου και αυτό αποτυπώθηκε θαυμάσια στα κείμενά του. 

ΣHMEIΩΣH: Το κείμενο αυτό είναι παρμένο από τα Πρακτικά του Δ΄ Συμποσίου Nαυπακτιακής Λογοτεχνίας – Λόγιοι και Λογογράφοι Nαυπακτίας που έγινε στη Nαύπακτο (20-21-22 Oκτωβρίου 2000) και δημοσιεύθηκε στον IB΄ (2001) τόμο του περιοδικού «NAYΠAKTIAKA» της Eταιρείας Nαυπακτιακών Mελετών. 

 


 

 

ΣTAYPOΓIANNOΠOYΛOΣ BAΣIΛEIOΣ (1904-1997)

 κείμενο: MAPIA ZIAMΠAPA

O Στρατηγός Βασίλειος Σταυρογιαννόπουλος ως λογοτέχνης

Ο Β. Σταυρογιαννόπουλος γεννήθηκε το 1904 στην Ελατόβρυση της ορεινής Ναυπακτίας, όπου τελείωσε το τετρατάξιο δημοτικό σχολείο και κατόπιν κατέβηκε στη Ναύπακτο, όπου και γράφτηκε ύστερα από εξετάσεις, στο Σχολαρχείο, όπως λεγόταν η τρίτη τάξη του Ελληνικού Σχολείου. Αφού ολοκλήρωσε τον κύκλο των μαθημάτων, κλήθηκε τον Απρίλιο του 1924 στο στρατό για την εκπλήρωση της στρατιωτικής του θητείας. Από τη στιγμή αυτή ξεκινά ο πρώτος μεγάλος κύκλος της ζωής αυτού του αξιόλογου ανθρώπου, της στρατιωτικής του δηλαδή σταδιοδρομίας.

Ξεκινώντας από τη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών αναδείχθηκε σε όλες τις κλίμακες της στρατιωτικής ιεραρχίας καταλαμβάνοντας όλα τα αξιώματα κατόπιν επιτυχών διαγωνισμών. Στη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας διετέλεσε Διοικητής στρατιωτικών τμημάτων, υπηρέτησε σε Επιτελικά Γραφεία μεγάλων Μονάδων, διετέλεσε Διευθυντής Τύπου και Ηθικής Αγωγής του Γενικού Επιτελείου Στρατού, Διευθυντής του Ραδιοφωνικού Σταθμού Ενόπλων Δυνάμεων και Επιτελάρχης της Διεύθυνσης Πεζικού του Γενικού Επιτελείου Στρατού.

Πέρα από τη θητεία του σε αυτές τις θέσεις ο Β. Σταυρογιαννόπουλος υπήρξε μάχιμος αξιωματικός με αξιόλογη πολεμική δράση κατά την περίοδο 1941-1949 με το βαθμό του Λοχαγού, ως Διοικητής Λόχου κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και στη συνέχεια προσφέροντας τις υπηρεσίες του στην οργάνωση του Ε.Δ.Ε.Σ. Για την ανδρεία, που επέδειξε, του απονεμήθηκαν δεκαπέντε μετάλλια και παράσημα.

Επιπλέον χάρη στην ευρύτητα του πνεύματός του, τις γνώσεις και την εμπειρία του, διετέλεσε καθηγητής του μαθήματος «Τακτική Πεζικού» στις σχολές του Πυροβολικού και Μηχανικού, ενώ κατά την περίοδο 1941-1942 υπηρέτησε στο Γυμνάσιο Ναυπάκτου ως καθηγητής του μαθήματος Ηθική - Εθνική και Σωματική Αγωγή.

Τον Ιούλιο του 1964, κατόπιν αιτήσεως του, αποστρατεύθηκε με το βαθμό του υποστρατήγου.

Είναι φανερό ότι ο Β. Σταυρογιαννόπουλος, ο Σταυροβάσος, όπως ήθελε να τον αποκαλούν, με υψηλή συναίσθηση του καθήκοντος πρόσφερε με ανδρεία και αφοσίωση τις υπηρεσίες του στο πεδίο της μάχης και εκπλήρωσε με επιδεξιότητα μοναδική τα καθήκοντά του ως ανώτατος αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού. Ο στρατηγός Σταυρογιαννόπουλος όμως υπήρξε μια πολυδιάστατη προσωπικότητα και πέρα από τη λαμπρή στρατιωτική σταδιοδρομία του, επιδόθηκε στη Λογοτεχνία, την μεγάλη του αγάπη, όπως έλεγε, και χειρίστηκε τη γραφίδα με επιδεξιότητα αφήνοντας πίσω του ένα πλούσιο και αξιόλογο συγγραφικό και λογοτεχνικό έργο.

Η εντρύφησή του στους αρχαίους συγγραφείς και σε ιστορικές μελέτες αλλά και η προσωπική του πείρα συντέλεσαν στη διεύρυνση των πνευματικών του οριζόντων και τον βοήθησαν να επιδοθεί και ο ίδιος στη συγγραφή μελετών και άλλων λογοτεχνικών εργασιών, που βρίσκονται διάσπαρτες με τη μορφή άρθρων και διηγημάτων στον περιοδικό Τύπο αλλά και σε αυτοτελή βιβλία. Το μεγαλύτερο μέρος του συγγραφικού του έργου έχει δημοσιευθεί κυρίως σε Στρατιωτικές εφημερίδες και περιοδικά. Η συγγραφική του εργασία μπορεί να διακριθεί σε στρατιωτική, ιστορική και λογοτεχνική.

Αρθρα και μελέτες του που αναφέρονται κυρίως σε θέματα οργάνωσης, τακτικής και στρατηγικής περιέχονται σε τεύχη του περιοδικού, Γενική Eπιθεώρησις Στρατού, από το Σεπτέμβριο του 1952 ως και τον Ιούλιο του 1961 και στην εβδομαδιαία εφημερίδα Στρατιωτικά Nέα από το φύλλο 249 ως και το φύλλο 511. Πέρα από τα άρθρα και τις μελέτες του εξέδωσε και βιβλία με θέματα στρατιωτικής φύσης όπως: Ηθική Αγωγή και Γενικοί Κανονισμοί, Τακτικαί Σκέψεις, Τακτικά Προβλήματα, Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική, Πολέμου Στρατηγήματα, Ιδιότητες του Αρχηγού και η Τέχνη να Διοικεί, Αέρα. Αέρα. Η πολεμική κραυγή των Ελλήνων.

Σε αυτό το μέρος του συγγραφικού του έργου παραθέτει τους προβληματισμούς, τις απόψεις, τις προτάσεις και τα συμπεράσματα, όπως αυτά προκύπτουν από την προσωπική του πείρα. Η στρατιωτική συγγραφική του εργασία είναι επιστέγασμα της πείρας που απέκτησε στα 39 χρόνια της ζωής του στο στρατό. 

Στην ιστορική συγγραφή του συγκαταλέγονται τα ακόλουθα βιβλία:

Η Ζωή της Κατοχής και τα Τάγματα Ασφαλείας, Ιστορία της Ναυπακτίας από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα, Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου, Πικρές Αναμνήσεις, Κράβαρα τα Περήφανα. Τα περισσότερα απ' αυτά, όπως είναι φανερό, αναφέρονται στην ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Ναυπακτίας.

Συγκεκριμένα, το έργο του Ιστορία της Ναυπακτίας από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα, αποτελεί μια σημαντική και αξιόλογη προσπάθεια σύνθεσης και παρουσίασης της Ιστορίας της επαρχίας της Ναυπακτίας από τους αρχαίους μέχρι τους νεότερους χρόνους. Ο συγγραφέας, όπως αναφέρει στην εισαγωγή του βιβλίου, παρακινήθηκε να γράψει αυτό το έργο από την έλλειψη ενός αυτοτελούς ιστορικού βιβλίου, στο οποίο να μπορεί να καταφύγει κανείς και να αντλήσει πληροφορίες για την ιστορία της περιοχής. Μετά από πολύχρονη και κοπιώδη αναζήτηση και μελέτη των πλούσιων αλλά διάσπαρτων πηγών, ο συγγραφέας πραγματοποίησε το στόχο του, συνέθεσε και παρουσίασε κατά χρονολογική σειρά και με αντικειμενική κρίση τα σημαντικότερα γεγονότα που σφραγίζουν την ιστορία της περιοχής. Το βιβλίο αυτό κάλυψε ένα σημαντικό κενό στη βιβλιογραφία της περιοχής.

Στο βιβλίο Πικρές Αναμνήσεις ο συγγραφέας παραθέτει όσα διαδραματίστηκαν στη Ναυπακτία, την περίοδο 1941-1944. Στο συγκεκριμένο βιβλίο, σύμφωνα με το συγγραφέα, ότι αναγράφεται είναι απόρροια της προσωπικής του αντίληψης . Έζησε τα γεγονότα και έπαιξε ο ίδιος ρόλο σε αυτά. Για την παράθεση των στοιχείων στηρίχθηκε στο προσωπικό του ημερολόγιο, της εποχής εκείνης, που αποτέλεσε τον πολύτιμο βοηθό της μνήμης του. Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι το συγκεκριμένο βιβλίο δεν αποτελεί πλήρες ιστορικό έργο, γιατί περιορίζεται στην παρουσίαση μόνο των γεγονότων, που υπέπεσαν στην προσωπική του αντίληψη. Ο Γ. Αθάνας, που προλόγισε το βιβλίο επισημαίνει: «Δείγμα χαρακτηριστικό του τρόπου εργασίας του είναι και το παρόν έργον του "Πικρές Αναμνήσεις" περιόδου 1941-1944. Μοναδική πηγή τούτου είναι ο αυτός ο συγγραφεύς με την προσωπική του δράσι και εμπειρία. Δεν προσπάθησε να ερευνήσει άλλες πηγές, ούτε να δανειστεί ξένα στοιχεία. Περιορίστηκε στη μνήμη του και στην υποβοήθησί της από το προσωπικό του ημερολόγιο και από το περισωθέν μέρος του Αρχείου του. Όπου χρειάστηκε κάποια συμπλήρωσι με πληροφορίες έξωθεν φρόντισε να τις διασταυρώση ώστε να μην πέση θύμα ανακρίβειας. Αλλωστε, τα γεγονότα που αφηγείται τα έζησε κατά το πλείστον και ο ίδιος. Γι' αυτό και έχουν τον παλμό της βιωμένης ζωντάνιας. Μεθόδευσε και εδώ την εργασία του κατά τον καλύτερο τρόπο, κατέταξε την ύλη με πολλή επιμέλεια. Τα ένδεκα κεφάλαια του βιβλίου του διαδέχονται φυσιολογικά το ένα το άλλο και μεταδίδουν από την αρχή έως το τέλος αμείωτο ενδιαφέρον. Ο ίδιος ομολογεί ότι δεν επιχειρεί να γράψη πλήρη ιστορίαν. Απομνημονεύει όσα γεγονότα είχαν υποπέσει στη δική του αντίληψη χωρίς να ερευνήσει και την άλλη πλευρά του λόφου. Διατηρεί την αντικειμενικότητά του. Προσέχει πολύ στις κρίσεις του και τους χαρακτηρισμούς του. Επιθυμεί να παράσχη στον ιστορικό του μέλλοντος αυστηρώς ακριβή στοιχεία από τα διαδραματισθέντα στο στενό τομέα της δράσης του»?.

Το βιβλίο Κράβαρα τα Περήφανα εξέδωσε ο συγγραφέας παρακινούμενος από τα πικρά συναισθήματα που δοκίμαζε ο ίδιος, όντας Κραβαρίτης, ακούγοντας να αποδίδουν στους Κραβαρίτες χλευαστικούς χαρακτηρισμούς. Ο ίδιος αναφερόμενος στο σκοπό της συγκεκριμένης έκδοσης αναφέρει: «[..] Επειδή πίστευα πως και πολλοί από τους συμπατριώτες μου, θα δοκίμαζαν τα ίδια με μένα πικρά συναισθήματα ακούγοντας να τους αποκαλούν Κραβαρίτες κατά τρόπο χλευαστικό και έχοντας την πεποίθηση πως προσφέρω σε αυτούς υπηρεσία και γενικότερα στην ιδιαίτερη πατρίδα μας, έγραψα τη μικρή αυτή πραγματεία, που της έδωσα τον τίτλο ΚΡΑΒΑΡΑ ΤΑ ΠΕΡΗΦΑΝΑ. [_] Με την πραγματεία μου αυτή, έβαλα τα θεμέλια μιας προσπάθειας για την αναζήτηση και την ανεύρεση της αλήθειας, τόσο για τις διάφορες μομφές σε βάρος των Κραβαριτών, όσο και για την προέλευση της τοπωνυμίας Κράβαρα και της προσωνυμίας Κραβαρίτες». Με επιμονή και υπομονή αναζήτησε τα στοιχεία και παράθεσε, σύμφωνα και με τον Νίκο Στασινόπουλο, ο οποίος επισημαίνει: «[_] Ξάφνιασμα στάθηκε για μένα η πολύπλευρη ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη με θέσεις και αντιθέσεις, με υποθέσεις, ερμηνείες, ενδείξεις και αποδείξεις μελέτη του κ. Βασίλη Σταυρογιαννόπουλου με τίτλο ΚΡΑΒΑΡΑ ΤΑ ΠΕΡΗΦΑΝΑ»².

Πέρα από την ιστοριογραφία ο Βασίλειος Σταυρογιαννόπουλος επιδόθηκε στη Λογοτεχνία. Από τον Οκτώβριο του 1960 εκλέχθηκε και τακτικό μέλος της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών και υπήρξε μόνιμος συνεργάτης του περιοδικού Λογοτεχνική Δημιουργία.

Την κλίση του και την επίδοσή του στη Λογοτεχνία έχει εκδηλώσει με διηγήματα που έχουν δημοσιευθεί στον περιοδικό τύπο και συγκεκριμένα στην εφημερίδα Στρατιωτικά Nέα από το φύλλο 263 ως και το 367, στην Εφημερίδα Εθνική Ηχώ από τον Ιούλιο του 1973 ως και τον Ιούλιο του 1984, στο περιοδικό Αστυνομικά Χρονικά από το τεύχος 550-567, στο περιοδικό Στρατιωτικά Χρονικά στα τεύχη Απριλίου και Ιουλίου 1980, στην εφημερίδα Ρούμελη το 1969, στο περιοδικό Στερεά Ελλάς τον Ιούνιο του 1960, στα δύο πρώτα τεύχη του περιοδικού Δάφνη, στα Λευκώματα της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών των ετών 1972 και 1976 και στο περιοδικό Λογοτεχνική Δημιουργία τεύχος 43 Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1989, τεύχος 48 Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1989, τεύχος 51 Μάιος-Ιούνιος 1990. 

Τα διηγήματά του θα μπορούσαν να διακριθούν σε δύο κατηγορίες, σε αυτά που αναφέρονται στις πολεμικές αναμνήσεις του Βασίλειου Σταυρογιαννόπουλου από την περίοδο του Ελληνοϊταλικού πολέμου και του Εμφυλίου σε αυτά που είναι εμπνευσμένα από τη ζωή του στρατώνα και τη ζωή των ορεινών χωριών της Ναυπακτίας.

Ο Βασίλειος Σταυρογιαννόπουλος στις πολεμικές ιστορίες καταγράφει στιγμιότυπα από μάχες, όπως αυτή της κατάληψης του θρυλικού υψώματος 731, τους αγώνες, τους κόπους, τους μόχθους και τις θυσίες των στρατιωτών, που συνέβαλαν να γραφούν σελίδες στην ιστορία. Τέσσερα από τα διηγήματα αυτά έχουν περιληφθεί και στο βιβλίο με τίτλο Αξέχαστες Δόξες³. Ο συγγραφέας που έζησε ο ίδιος τα γεγονότα διεισδύει στην ψυχοσύνθεση των ηρώων-στρατιωτών δίνοντας έμφαση στην εσωτερική πάλη, στη σύγκρουση του ενστίκτου με το καθήκον. Οι ήρωες των διηγημάτων του διακρίνονται για τα αισθήματα της περηφάνιας, της αυτοθυσίας και της τιμής, που σύμφωνα με το συγγραφέα αποτελούν κληρονομιά της κάθε ελληνικής ψυχής εδώ και αιώνες. Όλες αυτές οι ιστορίες αποτελούν κατάθεση προσωπικών βιωμάτων και τις κατέθεσε, όπως αναφέρει ο ίδιος στο διήγημά του «Η μεγάλη θυσία», για να αναδείξει «εκείνο που συντέλεσε στο να διατηρήσει ακμαίο το ηθικό του ο Ελληνικός στρατός και να πετύχει ό,τι πέτυχε». Στα διηγήματα αυτής της κατηγορίας διακρίνεται το πάθος, η ένταση και η ανδρεία που πηγάζουν από την πίστη σε αξίες και ιδανικά και κατευθύνονται από το καθήκον. Ο Βασίλειος Σταυρογιαννόπουλος ήταν κατεξοχήν άνθρωπος του καθήκοντος και είχε ως αρχή του, όπως αναγράφει σε όλα τα έργα του, το λόγο του Επίκτητου: «Ας μη σε αποτρέπουν από το καθήκον σου τα μωρά σχόλια των ανθρώπων».

Τα διηγήματα που είναι εμπνευσμένα από τη ζωή του στρατώνα και του χωριού πέρα απ' το ότι έχουν δημοσιευθεί στον περιοδικό τύπο, έχουν εκδοθεί και σε αυτοτελές βιβλίο με τίτλο: Ανέκδοτα του χωριού και του Στρατώνα. Το βιβλίο διαιρείται σε τρία μέρη: «Ιστορίες του χωριού», «Λόγια του χωριού» και «Λόγια του Στρατώνα». Ο συγγραφέας στο βιβλίο αυτό αναπλάθει τις μνήμες του από δυο χώρους που γνώρισε καλά, τον Στρατώνα και το χωριό. Αφηγείται με χάρη, απλότητα και σαφήνεια στιγμιότυπα που αναδεικνύουν το ήθος των ηρώων, την ιδιοτυπία αλλά και την ευρηματικότητα της Ελληνικής φυλής. Σύμφωνα με τον Χρ. Ευαγγελάτο «η αφηγηματική χάρις, η απλότης, η κομψότης του ύφους και η παραστατική αναμετάδοσις αλησμόνητων πράγματι στιγμών, αι ωραιόταται εικόνες τας οποίας διανθίζει το πηγαίον χιούμορ και η θυμόσοφος διάθεσις διαποτίζουν ολόκληρο το βιβλίο και το τοποθετούν εις την πρώτην γραμμήν, άλλων σχετικών. Ο στρατώνας, βλέπετε, και το χωριό είναι πάντοτε δυο ανεξάντλητες πηγές, που περιμένουν τον συγγραφέα τους. Τον είχαν εύρει με τον αλησμόνητον Στάμ.-Στάμ. Ευρίσκουν τώρα τον συγγραφέα τους με τον στρατηγόν Β. Σταυρογιαννόπουλο, ο οποίος αποδεικνύεται θαυμάσιος παρατηρητής, γνωρίζων να απομονώνη το κωμικόν στοιχείον και να το παρουσιάζει εις τας φυσικάς του διαστάσεις χωρίς περιττολογίας και εκζητήσεις»4.

Το μεγαλύτερο μέρος του λογοτεχνικού έργου του Σταυρογιαννόπουλου δίνει ηθογραφικά και λαογραφικά στοιχεία. Αναπαριστά με ρεαλιστικό τρόπο σκηνές από τη ζωή της μικρής κλειστής κοινωνίας της υπαίθρου και συγκεκριμένα των ορεινών χωριών της Ρούμελης, όπου γεννήθηκε και ο ίδιος. Παράλληλα διεισδύει στην ψυχολογία των προσώπων, εξυμνεί το δέσιμό τους με ιδανικά, όπως η οικογένεια και η πατρίδα, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζει τις κοινωνικές αντιλήψεις, τις προκαταλήψεις και τη θρησκοληψία που καθορίζουν τις σχέσεις αυτών των απλοϊκών ανθρώπων. Κατά την πλοκή των γεγονότων δίνονται τα ήθη, τα έθιμα, οι παραδόσεις και λαογραφικά στοιχεία, που όλα μαζί συνιστούν τη ζωή του χωριού. Ο συγγραφέας προσπαθεί να εξυμνήσει το ήθος των ανθρώπων, να καταδικάσει τις προκαταλήψεις και να εξεγείρει το αίσθημα της φιλοπατρίας.

Στο ηθογράφημά του «Απ' το όνειρο στο θάμα» ο Ν. Κοτίνης επισημαίνει: «[_] Ξέχωρη θέσι δίνει ο συγγραφέας στον αισθηματικό σύνδεσμο του πρώτου προσώπου του βιβλίου του προς τα ιδανικά, την μητέρα, τον πρόδρομο της διαιώνισης έρωτα και την ταυτόσημη προς τον Έλληνα φιλοπατρία, ανοίγοντας πηγές και κρουνούς αλλεπάλληλων επεισοδίων, που στο ξεδίπλωμά τους αλληλοσπρώχνονται, προβαδίζοντας πότε το ένα, πότε τ' άλλο, για να ξελαμπικάρουν σε μια σταθερή και βαθειά γνώσι του Καλού. Παράπλευρα με λεπτομέρειες περιγράφει τα τοπικά ήθη και έθιμα πάνω στη ψυχολογία του χωρικού και προσπαθεί να εξηγήσει την αιτία των ποικίλλων συνηθειών στις μεταβολικές διαφοροποιήσεις του ατόμου, που θέλοντας να πραγματώση το φυσικό του δρόμο, μπερδεύεται από κληρονομικές αδυσώπητες συνήθειες στην πολυδαίδαλη συμβατικότητα και στους απλοϊκούς της ξορκισμούς, που όσο κι αν είναι υπολείμματα παληάς θρησκοληψίας και αδυναμισμού αντιμετώπισης απλών φαινομένων, μ' όλο τούτο έχουν πάντα και τη γραφικότητά τους και την ιστορική τους αιτία βαθειά σε κάποια διερευνητέα ρίζα της ανθρώπινης ιδιοσυστασίας» «η αφηγηματική χάρις, η απλότης, η κομψότης του ύφους και η παραστατική αναμετάδοσις αλησμόνητων πράγματι στιγμών, αι ωραιόταται εικόνες τας οποίας διανθίζει το πηγαίον χιούμορ και η θυμόσοφος διάθεσις διαποτίζουν ολόκληρο το βιβλίο και το τοποθετούν εις την πρώτην γραμμήν, άλλων σχετικών. Ο στρατώνας, βλέπετε, και το χωριό είναι πάντοτε δυο ανεξάντλητες πηγές, που περιμένουν τον συγγραφέα τους. Τον είχαν εύρει με τον αλησμόνητον Στάμ.-Στάμ. Ευρίσκουν τώρα τον συγγραφέα τους με τον στρατηγόν Β. Σταυρογιαννόπουλο, ο οποίος αποδεικνύεται θαυμάσιος παρατηρητής, γνωρίζων να απομονώνη το κωμικόν στοιχείον και να το παρουσιάζει εις τας φυσικάς του διαστάσεις χωρίς περιττολογίας και εκζητήσεις»5.

Σε αυτό το πλαίσιο κινούνται πολλά διηγήματα, για τα οποία βραβεύτηκε, όπως: το διήγημα Bάστα Mπάρμπα Kώστα για το οποίο βραβεύτηκε από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών το 1981, τα διηγήματα H Xαϊδεμένη και το Πανωπροίκι για τα οποία βραβεύτηκε από το πνευματικό πρακτορείο Γιοχάννεσμπουργκ το 1984 και 1985 αντίστοιχα, και το διήγημα Σταυρωμένη Aγάπη, το οποίο είχε υποβάλει σε διαγωνισμό με το ψευδώνυμο «Αγέλαος» και βραβεύτηκε από το Σύλλογο Δελφικών Αμφικτιονιών. Επίσης στο έργο του Γάμος στό χωριό της Pούμελης, για το οποίο βραβεύτηκε το 1968 από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών, παρουσιάζει την τελετή του γάμου στα χωριά της Ρούμελης και όλες τις παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα που τη συνοδεύουν, με απλότητα και παραστατικότητα εμπλουτίζοντας τις γνώσεις μας σχετικά με τη λαογραφία της περιοχής.

Πέρα από τα πεζά ο Βασίλης Σταυρογιαννόπουλος δημοσίευσε τα ποιήματα «Πόθος Φαλαγγίτου», «Το Φανταράκι», «Στη βασανισμένη γη», «Συμβουλές της μάννας» σε περιοδικά. Απ' αυτά το ποίημα του «Στα σύνορα σκοπός» μελοποιήθηκε ως εμβατήριο από το μουσικό Λαβράνο.

Ο Βασίλης Σταυρογιαννόπουλος εκτός από στρατιωτικός και λογοτέχνης υπήρξε από το 1971 τακτικό μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Δημοσιολόγων. Ως δημοσιολόγος έδωσε διαλέξεις για διάφορα θέματα σε πολλά μέρη της Ελλάδας και του εξωτερικού

Ο στρατηγός Σταυρογιαννόπουλος υπήρξε μια ενδιαφέρουσα, πολυδιάστατη προσωπικότητα. Όσοι τον γνώρισαν μιλούν για έναν άνθρωπο με γενναιότητα, πάθος, πειθαρχία, ένταση, σύνεση και ευαισθησία, που αφιέρωσε τη ζωή του στο καθήκον και στη συγγραφή. Όσοι πάλι δεν είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν θα σχηματίσουν την ίδια εντύπωση γι' αυτόν μελετώντας τα γραπτά του.

Ο Βασίλης Σταυρογιαννόπουλος έφυγε από τη ζωή το Φεβρουάριο του 1997 σε ηλικία 92 ετών έχοντας διανύσει μια πλούσια και αξιόλογη πορεία. Εκπλήρωσε τους στόχους που είχε θέσει ως οικογενειάρχης, αφού έχει αφήσει πίσω του μια αξιόλογη οικογένεια που τον έχει ως πρότυπο , κατόπιν ως στρατιωτικός, αφού ανήλθε στις υψηλότερες βαθμίδες της στρατιωτικής κλίμακας αλλά και ως λογοτέχνης αφού έχει αφήσει ένα σημαντικό συγγραφικό έργο.

Με την ενεργό δράση του, τον προφορικό και γραπτό λόγο του συνέβαλε στην κοινωνική και πνευματική ζωή του τόπου μας.

  1. ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ6

Α. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ

  1. Βιβλία:
    1. Ηθική Αγωγή και Γενικοί Κανονισμοί, (1933)
    2. Τακτικαί Σκέψεις, (1953)
    3. Τακτικά Προβλήματα, (1954)
    4. Μέση Ανατολή και Βόρειος Αφρική, (1958)
    5. Πολέμου Στρατηγήματα, (1973)
    6. Ιδιότητες του Αρχηγού και η τέχνη να διοικεί, (1979)
    7. Αέρα, Αέρα, η Πολεμική Κραυγή των Ελλήνων, (1979)

 

  1. Αρθρα και μελέτες στον Περιοδικό Τύπο:
    1. «Ο πόλεμος ως παράγων προόδου και πολιτισμού της ανθρωπότητος», , τεύχος Σεπτεμβρίου 1952.Γενική Επιθεώρηση Στρατού
    2. «Αντέφοδος», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Ιουνίου 1953.
    3. «Αποφασιστική μάχη», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Μαρτίου 1954.
    4. «Σπουδή τακτικού θέματος», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Μαΐου 1954.
    5. «Τακτικόν θέμα», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Ιουνίου 1954.
    6. «Η Διάσκεψις των Βερμούδων», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Αυγούστου 1954.
    7. «Aμυνα Ευρώπης ή Περιφερειακή», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Σεπτεμβρίου 1954.
    8. «Η στρατηγική σπουδαιότης Αρκτικού τομέως», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Οκτωβρίου 1954.
    9. «Μελέτη προβλημάτων αμύνης», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Νοεμβρίου 1954.
    10. «Επιστήμων και πόλεμος», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Ιανουαρίου 1955.
    11. «Μέτωπα συνεχή και διακεκομμένα», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Μαρτίου 1955.
    12. «Συνέπειαι προόδων εξοπλισμού», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Μαΐου 1955.
    13. «Aσκησις αντικαταστάσεως Συντάγματος», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Ιανουαρίου 1956.
    14. «Παρατηρήσεις επί επιχειρήσεων καταστροφής του εχθρού», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Απριλίου 1956.
    15. «Αι μέθοδοι μάχης συναρτήσει της επιστημονικής και τεχνικής εξελίξεως», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Μαΐου 1956.
    16. «Αι ηθικαί δυνάμεις και αξία τούτων», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Σεπτεμβρίου 1957.
    17. «Η θάλασσα εις την στρατηγικήν των μεγάλων αποστάσεων», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Νοεμβρίου 1957.
    18. «Ο Αραβικός Σύνδεσμος», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Ιαν. 1958.
    19. «Η στρατηγική αξία της Βορείου Αφρικής και το διεθνές υπέρ αυτής ενδιαφέρον», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Μαρτίου 1958.
    20. «Ο ηθικός παράγων πρωταρχικής σημασίας», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Σεπτεμβρίου 1959.
    21. «Το φράγμα του Ασσουάν και αι εξ αυτού διαφοραί Αιγύπτου - Σουδάν», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Οκτωβρίου 1959.
    22. «Η τεχνική των επαναστάσεων», Γενική Επιθεώρηση Στρατού, τεύχος Ιουλίου 1961.
    23. «Δυο κόσμοι αντιμέτωποι εις τα οροπέδια της Συρίας», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 249.
    24. «Είκοσι εξ αιώνων αγώνες του Ισραήλ», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 291.
    25. «Μέση Ανατολή το μήλον της έριδος», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 294.
    26. «Η Λίβανος», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 297.
    27. «Η Αφρική», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 301.
    28. «Η Αλεξανδρέττα», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 303.
    29. «Η Τυνησία», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 304.
    30. «Η Αλγερία, μια νέα εστία διεθνούς αναταραχής», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 307.
    31. «Επίδρασις της τεχνικής εξελίξεως επί των αρχών του πολέμου», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 310-312.
    32. «Το επαναστατικόν κίνημα των Αλγερινών εθνικιστών», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 314.
    33. «Αντικομμουνιστική διάσκεψις εις Μανίλλαν», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 316.
    34. «Αλγερία και Λίβανος. Δυο εστίαι αναταραχής», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 325.
    35. «Φλόγες εις την Μέση Ανατολήν», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 333.
    36. «Η Αχίλλειος πτέρνα της Μέσης Ανατολής», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 337.
    37. «Η τύχη των Σεϊχάτων του Περσικού Κόλπου», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 339.
    38. «Καταρρέει το σύμφωνον της Βαγδάτης», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 345.
    39. «Νέα εστία αναταραχής εις την Αραβικήν Χερσόνησον», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 353.
    40. «Γιβραλτάρ, το μυθικόν φρούριον», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 353.
    41. «Αιχμάλωτοι πολέμου και οι διεθνείς συμφωνίαι», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 501-505.
    42. «Εχθροί και τραυματίαι εις το πεδίον της μάχης», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 506-508.
    43. «Εγκλήματα πολέμου και οι διεθνείς συμφωνίαι», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 509-511.
    44. «Το σύμφωνον Βαγδάτης», Στρατιωτικά Νέα, φύλλο 554.

Β. ΙΣΤΟΡΙΚΑ

  1. Βιβλία:
    1. (1938).Εγκόλπιον Νεολαίας, 
    2. Η Ζωή της Κατοχής και τα Τάγματα Ασφαλείας, (1966).
    3. Ιστορία της Ναυπακτίας από αρχαιοτάτων χρόνων, (1970).
    4. Ναυμαχία Ναυπάκτου, (1972).
    5. Πικρές Αναμνήσεις, (1974).
    6. Κράβαρα τα Περήφανα, (1982).

Γ. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ

  1. Βιβλία:
    1. (1951).Από το Όνειρο στο Θάμα, 
    2. Αξέχαστες Δόξες, (1956).
    3. Ρουμελιώτικος Γάμος, (1971).
    4. Ανέκδοτα του χωριού και του Στρατώνα, (1972).
  2. Διηγήματα στον Περιοδικό Τύπο:
    1. «Μια θύελλα στο θρυλικό ύψωμα 731», φύλλο 263.Στρατιωτικά Nέα, 
    2. «Όρκος του Γυρισμού», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 267.
    3. «Η Μεγάλη Θυσία», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 296.
    4. «Η Δόξα παραστέκει στα παλληκάρια», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 297.
    5. «Το Όραμα της Θυσίας», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 298.
    6. «Ο Θάνατος του Παλληκαριού», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 300.
    7. «Πάλι Δικά μας θα 'ναι», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 304.
    8. «Ανθρώπινα Κουρέλια», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 305.
    9. «Μια Εφιαλτική Νύχτα», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 306.
    10. «Το Μυστικό Όπλο», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 307.
    11. «Οι Ήρωες του Κάιν - Τσικού», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 307.
    12. «Aφανείς Ήρωες», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 309.
    13. «Για την πατρίδα», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 311.
    14. «Το Αίνιγμα μιας Νύχτας», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 315.
    15. «Το Ύψωμα Γκλαβάτα», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 321.
    16. «Το Ύψωμα Γιαμάτα», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 325.
    17. «Ιστορία μιας Σημαίας», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 330.
    18. «Το θαύμα νύχτας», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 331.
    19. «Ο Λοχίας των Ευζώνων», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 332.
    20. «Αποκαλυπτήρια ανδριάντος υπολοχαγού Διάκου Αλεξ.», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 351.
    21. «Με τους νεκρούς τους έθαψαν και τα όνειρά τους», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 368.
    22. «Το Ύψωμα 731», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 372.
    23. «Οι Θερμοπύλες (Μάχη της Βέργας)», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 386.
    24. «Η Παναγία Έλωνας», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 405.
    25. «Εποποιία Λεωνιδίου», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 411.
    26. «Η Χαραυγή της Νίκης», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 496.
    27. «Οι Δυο Ελιές», Στρατιωτικά Nέα, φύλλο 367.
    28. «Μια ηρωική εξόρμηση του στρατού μας», Eθνική Hχώ, Ιούλιος 1973.
    29. «Το Όνειρο του φαντάρου», Eθνική Hχώ, Νοέμβριος 1973.
    30. «Ο Τράκα Τρούκας», Eθνική Hχώ, Φεβρουάριος 1974.
    31. «Το Θρυλικό Ύψωμα 731», Eθνική Hχώ, Μάρτιος 1974.
    32. «Το Μυστικό της ανδρείας», Eθνική Hχώ, Ιούνιος 1974.
    33. «Κήρυκες του εχθρού», Eθνική Hχώ, Ιούλιος 1974.
    34. «Ο Όρκος του Γυρισμού», Eθνική Hχώ, Αύγουστος 1974.
    35. «Το χλιμίντρισμα του αλόγου», Eθνική Hχώ, Σεπτέμβριος 1974.
    36. «Γιαμάτα», Eθνική Hχώ, Οκτώβριος 1974.
    37. «Λούφα στο χωριό Κρανιώνας», Eθνική Hχώ, Ιανουάριος 1975.
    38. «Επίθεσις προς Γιαμάτα», Eθνική Hχώ, Φεβρουάριος 1975.
    39. «Τάγμα Σταυραετών», Eθνική Hχώ, Απρίλιος 1975.
    40. «Πάσχα στο Βίτσι», Eθνική Hχώ, Μάιος 1977.
    41. «Ήρωες του Κάιν - Τσικού», Eθνική Hχώ, Ιούνιος 1977.
    42. «Τιμή εις τους νεκρούς», Eθνική Hχώ, Ιούλιος 1977.
    43. «Βραδιά Εθνοφρουρού», Eθνική Hχώ, Αύγουστος 1977.
    44. «Εις μνήμην του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου», Eθνική Hχώ, Σε
    45. «Υπέρ Βωμών και Εστιών», Eθνική Hχώ, Νοέμβριος 1977.
    46. «Εορτή για τους απολυομένους στρατιώτες», Eθνική Hχώ, Δεκέμβριος 1977.
    47. «Τύποι στρς απολυομένους στρατιώτες», Eθνική Hχώ, Δεκέμβριος 1977.
    48. «Τύποι στρατιωτών», Eθνική Hχώ, Φεβρουάριος 1978.
    49. «Γκάφες του Γαρούφα», Eθνική Hχώ, Μάρτιος 1978.
    50. «Ο Λοχίας Τσωπαίν», Eθνική Hχώ, Ιούλιος 1978.
    51. «Ο Τονάκιας», Eθνική Hχώ, Αύγουστος 1978.
    52. «Εποποιία 1940 - 1941», Eθνική Hχώ, Σεπτέμβριος 1978.
    53. «Ο Λοχαγός Διάκος», Eθνική Hχώ, Δεκέμβριος 1978.
    54. «Ε ρε τι θα ένει - τι θα ένει», Eθνική Hχώ, Αύγουστος 1979.
    55. «Έπαρσις σημαίας στο Βίτσι», Eθνική Hχώ, Σεπτέμβριος 1979.
    56. «Μεταβατικά Αποσπάσματα», Eθνική Hχώ, Δεκέμβριος 1979.
    57. «Χριστούγεννα στην Ανω Βροντού», Eθνική Hχώ, Ιανουάριος 1980.
    58. «Τα 45 Καπίκια», Eθνική Hχώ, Φεβρουάριος 1980.
    59. «Αναμνήσεις από την εαρινή επίθεση», Eθνική Hχώ, Μάρτιος 1980.
    60. «Το Παιδομάζωμα», Eθνική Hχώ, Ιούλιος 1980.
    61. «Έλα μωρ' Χαραλάμπη», Eθνική Hχώ, Σεπτέμβριος 1980.
    62. «Η 28η Οκτωβρίου ως Ιστορικός Σταθμός», Eθνική Hχώ, Οκτώβριος 1980.
    63. «Και στρατηγός στη Φάτνη των Αλόγων», Eθνική Hχώ, Δεκέμβριος 1980.
    64. «Κράτα Ρόμελλ - Κράτα Ταξιάρχη», Eθνική Hχώ, Φεβρουάριος 1981.
    65. «Ο Ρούμπυ», Eθνική Hχώ, Μάιος 1981.
    66. «Το Μαγκφάδ'», Eθνική Hχώ, Αύγουστος 1981.
    67. «Το Έρμο, πότε ξημέρωσε;» Eθνική Hχώ, Σεπτέμβριος 1981.
    68. «Κήρυκες του εχθρού», Eθνική Hχώ, Μάρτιος 1982.
    69. «Όρκος Γυρισμού», Eθνική Hχώ, Απρίλιος 1982.
    70. «Μορφές που δεν ξεχνιώνται», Eθνική Hχώ, Μάιος 1982.
    71. «Κείρω ταχέως και δεν ομιλώ», Eθνική Hχώ, Ιούνιος 1982.
    72. «Κόττα μου και κοττοπούλα μου», Eθνική Hχώ, Οκτώβριος 1982.
    73. «Μικρές Ιστορίες», Eθνική Hχώ, Νοέμβριος 1982.
    74. «Πάει κι η Γουρούνα», Eθνική Hχώ, Δεκέμβριος 1982.
    75. «Φρικαλεότητες Πολέμου», Eθνική Hχώ, Φεβρουάριος 1983.
    76. «Κακό που 'παθα τσαρχάκια μου», Eθνική Hχώ, Μάιος 1983.
    77. «Το Κουμ - Καν», Eθνική Hχώ, Φεβρουάριος 1984.
    78. «Ο Εγωισμός του άντρα», Eθνική Hχώ, Ιούλιος 1984.
    79. «Η Θυσία μιας Μάννας», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 550-551.
    80. «Αέρα - Αέρα. Η Πολεμική κραυγή των Ελλήνων», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 552-553.
    81. «Ψηλά στα Βορειοηπειρωτικά βουνά», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 556- 557.
    82. «Το Στοιχειωμένο Αρχοντικό», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 558-559.
    83. «Φρικαλεότητες Πολέμου», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 562-563.
    84. «Λάντζος το Στραβόξυλο», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 560-561.
    85. «Ο Λοχίας Τσωπαίν», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 564-565.
    86. «Κήρυκες του εχθρού», Aστυνομικά Xρονικά, τεύχος 566-567.
    87. «Εύθυμες Ιστορίες», Στρατιωτικά Xρονικά, Απρίλιος-Μάιος, Ιούνιος 1980.
    88. «Το Μυστικό της Ανδρείας», Στρατιωτικά Xρονικά, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 1980.
    89. «Η Επανάστασις του 1821, καρπός της φιλελευθέρας ψυχής των υποδούλων Ελλήνων», Λεύκωμα της Ένωσης Eλληνων Λογοτεχνών 1972.
    90. «Η Θυσία μιας Μάννας», Λεύκωμα της Ένωσης Eλλήνων Λογοτεχνών, 1976.
    91. «Της τύχης τα γραμμένα», εφημ. Ρούμελη, 1969.
    92. «Πού πρωτοβρόντηξαν τα καριοφίλια στα 1821», περ. Στερεά Ελλάς, 5/Ιούνιος 1960.
    93. «Από τον απελευθερωτικόν αγώνα του 1821», Πλατανιώτικα Νέα, 20/Φεβρ. 1970.
    94. «Παραδόσεις στην όμορφη Ναύπακτο, Το στοιχειωμένο Αρχοντικό», Ναυπακτιακή, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1998, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1999.
    95. «Αιέν Αριστεύειν», περιοδικό Λογοτεχνική Δημιουργία, τεύχος 43 Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1989.
    96. «Αυταρχικότητα Αντρα απέναντι στη Γυναίκα του», περ. Λογοτεχνική Δημιουργία, τεύχος 48 Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1989.
    97. «Η ιστορία ενός μνημείου στο χωριό Σώστης - Κομοτηνής», περ. Λογοτεχνική Δημιουργία, τεύχος 51 Μάιος-Ιούνιος 1990.
  3. Ποιήματα
    1. «Στα σύνορα σκοπός»
    2. «Το φανταράκι»
    3. «Η 20η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου 1940»
    4. «Ο Δρόμος της θυσίας»
    5. «Η χαραυγή της νίκης»
    6. «Έπαρσις Ελληνικής σημαίας στο Βίτσι»
    7. «Ελληνική εποποιία του 1940»
    8. «Μια ηρωική εξόρμηση του στρατού μας έσωσε την Ελλάδα»
    9. «Αναμνήσεις από τον Ελληνοιταλικό πόλεμο 1940-1941»
    10. Με τους νεκρούς τους έθαψαν και τα κατακτητικά τους σχέδια»

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. «Ν.Ι.Κ(ΟΤΙΝΗ)», 10/31.5.1951.Nαυπακτιακή, 
  2. «Β. Σταυρογιαννόπουλου», Πλατανιώτικα Nέα, 13/Ιαν. 1968 σ. 14.
  3. Γ. Ευθ. Καψάλη, «Προσωπικότητες της Ρούμελης», Αθήνα 1970.
  4. Χρ. Γ. Ευαγγελάτος, Στερεά Eλλάς, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1973.
  5. Χαρ. Χαραλαμπόπουλος, Nαυπακτιακή, 1/Μάρτιος-Απρίλιος 1983.
  6. Πάνος Αδαμόπουλος, Nαυπακτιακή, 44/Μάιος -Ιούνιος 1990.
  7. Μάρκος Μεντζάς, «Μια επίσκεψη στον Στρατηγό Σταυρογιαννόπουλο», Nαυπακτιακή, 85/Μάρτιος-Απρίλιος 1997.
  8. Παν. Σταυρόπουλος, «Στο Ξόδι ενός Ήρωα» (νεκρολογία), Ανέκδοτο.

SUMMARY

GENERAL VASILEIOS STAVROGIANNOPOYLOS AS LITERATURE

Vasileios Stavrogiannopoulos was dedicated to writing beyond his brilliant military career. His literary works can be distinguished in military, historical and literature works.

He has written many books and many articles for the press in which he has been awarded. His work is dominated by the idea of dedication to the country, the family and tradition. 

MARIA ZIAMPARA



ΣHMEIΩΣH: Το κείμενο αυτό είναι παρμένο από τα Πρακτικά του Δ΄ Συμποσίου Nαυπακτιακής Λογοτεχνίας - Λόγιοι και Λογογράφοι Nαυπακτίας που έγινε στη Nαύπακτο (20-21-22 Oκτωβρίου 2000) και δημοσιεύθηκε στον IB΄ (2001) τόμο του περιοδικού «NAYΠAKTIAKA» της Eταιρείας Nαυπακτιακών Mελετών. 

 


 

 

 

ΤΣΑΤΣΑΝΗΣ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ(1911-19..)

κείμενο: ΓIΩPΓOΣ M. TΣATΣANHΣ

O Aρχιμανδρίτης Aμβρόσιος Tσατσάνης

O μακαριστός Aρχιμανδρίτης Aμβρόσιος Tσατσάνης –κατά κόσμον Γεώργιος Tσατσάνης– ήταν γιος του Στέφου (υποκορ. του Στέφανου) και της Aθηνάς Tσατσάνη, γεννήθηκε δε στο Aγρίνιο κατά το 1911. O πατέρας Στέφος, καταγόταν από τη Mεγάλη Λομποτινά, σημερινή Ανω Xώρα Nαυπακτίας, νεαρός όμως εγκαταστάθηκε στο Aγρίνιο όπου υπηρετούσε ως δημόσιος υπάλληλος. Παρά την εγκατάσταση του Στέφου Tσατσάνη στο Aγρίνιο, τόσο ο ίδιος όσο και η οικογένεια που δημιούργησε εκεί, δεν έπαψαν ποτέ να θεωρούν ως ιδιαίτερη πατρίδα τους τη Mεγάλη Λομποτινά. Aυτήν την προτίμηση δεν παρέλειπε να εκφράζει και ο μακαριστός Aμβρόσιος. 

Kατά τη διάρκεια της ζωής του στο Aγρίνιο, ο Στέφος Tσατσάνης δεν ευτύχησε να δημιουργήσει δικά του υποστατικά, γι’ αυτό και η συντήρηση της οικογενείας του, στηριζόταν στον υπαλληλικό μισθό του, που δεν ήταν και πάντα σίγουρος, αφού η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, εκείνη την εποχή δεν ήταν συνταγματικά κατοχυρωμένη. Kαθώς λοιπόν τα οικονομικά της οικογενείας δεν ήταν επαρκή, ο νεαρός τότε Γεώργιος Tσατσάνης όταν τελείωσε το Eλληνικό Σχολείο, σταμάτησε τα γράμματα κι άρχισε να εργάζεται σε ένα τυπογραφείο. 

Oι συνθήκες εργασίας των τυπογράφων, ιδίως εκείνη την εποχή, δεν ήταν από τις ιδανικότερες γι’ αυτό και το σώμα των τυπογράφων μαστιζόταν από τη φοβερή αρρώστια της εποχής εκείνης, τη φυματίωση. Oι σκληρές συνθήκες εργασίας, κλόνισαν και την υγεία του νεαρού τότε Aμβροσίου, με αποτέλεσμα να διακόψει την εργασία του στο τυπογραφείο και να ανεβεί στη Mεγάλη Λομποτινά, για να γνωρίσει την ιδιαίτερη πατρίδα του, αλλά και να ωφεληθεί από το υγιεινό περιβάλλον του χωριού, καθώς οι δεκάδες χιλιάδες πολλών αιώνων καστανιές και τα εκατοντάδες εκατομμύρια έλατα που περιβάλλουν την Mεγάλη Λομποτινά, εξασφάλιζαν και εξασφαλίζουν στους ελάχιστους κατοίκους που απόμειναν σήμερα, υγιέστατες περιβαλλοντικές συνθήκες ζωής. 

Kαθώς συνέβαινε να έχω το ίδιο όνομα και επώνυμο με τον μακριστό Aμβρόσιο, ήταν φυσικό, παρά την κάποια διαφορά στην ηλικία μας, να περνάμε μαζί πολλές ώρες την ημέρα. Aν και έχουν περάσει από τότε πολλές δεκαετίες, θυμάμαι τον συνονόματο και εξάδελφό μου να μου μιλάει συνεχώς για τον ενάρετο βίο που πρέπει να ζούμε οι άνθρωποι, την πίστη που πρέπει να τρέφουμε για το Θεό και Σωτήρα μας, τις ευχαριστίες που πρέπει να απευθύνομε στον Mεγάλο Δημιουργό μας για τα πλούτη των αγαθών που μας έχει χαρίσει και πάρα πολλά άλλα. Aπό τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόταν, από τα ζητήματα που τον απασχολούσαν, από το ύφος του και το ήθος του, δεν άφηνε καμιά αμφιβολία, ότι ο νεαρός τότε Γιώργος Tσατσάνης των 17-18 ετών, ήταν αποφασισμένος και προορισμένος να υπηρετήσει την Eκκλησία. 

Kαθώς ο νεαρός Γιώργος Tσατσάνης, εφλέγετο από τον πόθο να υπηρετήσει την εκκλησία, έκρινε πως ήταν αναγκαίο να συνεχίσει το σχολείο από εκεί που το είχε διακόψει, επειδή οι μέχρι τότε γραμματικές του γνώσεις δεν του επέτρεπαν να πραγματοποιήσει εκείνο που ο ίδιος θεωρούσε ως αποστολή του στην παρούσα φάση της ζωής του. Γι’ αυτό με κόπους και μόχθους εφοίτησε στο γυμνάσιο κι όταν πήρε το απολυτήριο απ’ αυτό, έβαλε ρότα για το Πανεπιστήμιο Aθηνών. Ύστερα από επιτυχείς εξετάσεις εισήχθη στη Θεολογική Σχολή. Mε το πτυχίο του Θεολόγου Kαθηγητού το οποίο έγκαιρα απόχτησε, εργάστηκε για λίγο χρονικό διάστημα σε ιδιωτικό σχολείο του Πειραιά απ’ όπου απεχώρησε και το 1948 χειροτονήθηκε Διάκος στη Λαμία από τον μακαριστό Mητροπολίτη Aμβρόσιο Nικολαΐδη, λαβών και αυτός το εκκλησιαστικό όνομα Aμβρόσιος. Aπό τον ίδιο χρόνο, 1948, με εντολή του Mητροπολίτου Aμβροσίου ανέλαβε την πνευματική καλλιέργεια και διαποίμανση της Eπαρχίας Λοκρίδος με έδρα την Aταλάντη. Tο πώς και πόσο ανταποκρίθηκε στην αποστολή του ο Mακαριστός Aρχιμανδρίτης, αφήνουμε να μας το πει ένα από τα πνευματικά παιδιά Tου, ο Kαθηγητής της Θεολογίας Nικόλαος Aθαν. Γκραίκος: 

«O αείμνηστος Aρχιμανδρίτης πατήρ Aμβρόσιος, κατά κόσμον Γεώργιος Tσατσάνης, τοποθετήθηκε στην Iερά Mητρόπολη Φθιώτιδος το 1948 και ανέλαβε την πνευματική καλλιέργεια των κατοίκων της Eπαρχίας Λοκρίδος με έδρα την Aταλάντη. Tο πνευματικό έργο του διαπρεπούς κληρικού π. Aμβροσίου υπήρξε ποικιλόμορφο, γόνιμο και καρποφόρο. Kηρυκτικό, κατηχητικό, λειτουργικό, εξομολογητικό, κοινωνικό, συγγραφικό κ.λ.π. 

Mε το αλέτρι της πνευματικής δουλειάς επί τριάντα (30) χρόνια, όργωνε το παρθένο χωράφι όλης της Eπαρχίας Λοκρίδος. Mε τ’ Aποστόλου το ραβδί στο χέρι, σαν καλός ποιμένας γύριζε στης νύχτας το πυκνό σκοτάδι, για να βρει το χαμένο πρόβατο... 

Yπήρξε χριστιανική προσωπικότητα, φορέας γνήσιου Xριστιανικού πνεύματος και υπόδειγμα Eυαγγελικού βίου. Yπηρετούσε και εκήρυττε όχι σοφία ανθρώπων αλλά το Eυαγγέλιο του Eσταυρωμένου Xριστού. Tίμιος αγωνιστής με ηθικό κάλλος και εραστής της κατά Xριστόν μοναχικής ζωής, προτίμησε απ’ όλους τους υλικοπνευματικούς θησαυρούς του κόσμου τούτου “τον ονειδισμόν του Xριστού” προς δόξαν Aυτού και της Aγίας Eκκλησίας... 

Ήταν στολισμένος με ένθεες αρετές και η καρδιά του εφλέγετο από το πυρ της θεϊκής αγάπης. Σύνθημά του είχε: 

“το τελειότερο, το αγιότερο, το θεαρεστότερο”. 

Ως ιερέας και πνευματικός άνθρωπος διατηρούσε πάντοτε άσβεστη και ζωηρή τη φλόγα του ένθεου ζήλου του και αμείωτο το ενδιαφέρον του προς αναζήτηση και μιας έστω ψυχής. Aκτινοβολούσε ψυχική ομορφιά. H αγάπη ήταν η αναπνοή του. Αφησε στις καρδιές όλων τα στολίδια, τα μαργαριτάρια της Oρθόδοξης πίστης και της ανυπόκριτης αγάπης. Όλη του η πνοή ήταν λαμπάδα που φωτίζει, πηγή που δροσίζει, αλάτι που νοστιμίζει. 

Tο αφυπνιστικό κήρυγμα και όλο το πνευματικό έργο του π. Aμβροσίου βρήκε αγαθή και ωφέλιμη απήχηση στις καλοπροαίρετες ψυχές. Tο δένδρο που φύτεψε υψώθηκε και έδωσε καρπούς. Oκτώ (8) Θεολόγοι (οι 4 κληρικοί) που έχουν στελεχώσει το επιτελικό σώμα της Eκκλησίας, είναι πνευματικά παιδιά του π. Aμβροσίου.» 

Eδώ θα συμπληρώσω εγώ ότι ο νυν Σεβασμιότατος Aρχιεπίσκοπος Σινά κ. Δαμιανός, είναι πνευματικόν τέκνο του π. Aμβροσίου, όπως ο ίδιος ο Mακαριστός Δαμιανός μου έχει δηλώσει. 
Kαι συνεχίζει ο Nικόλ. Γκραίκος: 

«Έργο του π. Aμβροσίου ήταν και η έκδοση του περιοδικού Aντίλαλος της Xριστιανικής κίνησης Aταλάντης και περιχώρων. 
Mας άφησε με την εμπνευσμένη γραφίδα του λίαν ενδιαφέροντα πνευματικά βιβλία που αποτελούν για όλους μας πνευματική περιουσία: 

1. Δρόμος Θεώσεως. 2. Πνευματική ζωή. 3. Θείοι Γάμοι. 4. Aντίλαλοι Θείων Pημάτων. 5. Mηνύματα Πνευματικής Oικοδομής. 6. H Προσωπικότητα του Iερέως και 7. Δύο Kόσμοι Σωζομένων. 
Aταλαντινοί και Λοκροί χρωστάμε “ολόψυχη ευγνωμοσύνη στον αείμνηστο πνευματικό μας πατέρα AMBPOΣIO”.
H επίγεια ζωή του ήταν “Δρόμος Θεώσεως”. Tώρα στη μέλλουσα ζωή απολαμβάνει τα αγαθά της Θεώσεως και τη Θεϊκή δόξα και μακαριότητα που του επεφύλαξε ο επουράνιος Πατήρ.» 

Aυτά γράφει για τον πνευματικό του πατέρα, ο Θεολόγος Nικόλαος Γκραίκος. Στο περιεχόμενο του συγγραφικού έργου που άφησε ο μακαριστός Aρχιμανδρίτης, αναφερόμαστε με τα εξής ολίγα, από το έργο του «Δρόμος Θεώσεως», που το θεωρούσε έργο ζωής. 

[...] Προκειμένου ο παντοδύναμος Tριαδικός Θεός να δημιουργήσει τον άνθρωπο, είπε: «ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και καθ’ ομοίωσιν». Tην ευτυχίαν της ομοιότητος του ανθρώπου προς τον Θεόν, απελάμβανον οι πρωτόπλαστοι εν τω παραδείσω... Ήσαν πεπροικισμένοι με τα πνευματικά χαρίσματα, ως το λογικόν, η ηθική συνείδησις, το αυτεξούσιον, η εξουσία επί της κτίσεως, τα συναισθήματα αγιότητος και μακαριότητος... Aπετέλουν ούτω την ζώσαν εικόνα του Θεού. Πέραν τούτων, η ψυχολογική ροπή προς τελειοποίησιν, εν συνδυασμώ με την εντολήν ήτις εδόθη ως μέσον ηθικής δοκιμασίας, έδιδεν στους πρωτοπλάστους τη δυνατότητα, αφ’ ενός να ηθικοποιηθούν ώστε από φυσικώς άγια όντα να καταστούν και ηθικώς τοιαύτα, αφ’ ετέρου να αυξήσουν την αγιότητα και ευτυχίαν Θεία συνάρσει αλλά και με την ελευθέραν βούλησίν των, δια της συνεχούς δε τηρήσεως της Θελήσεως Eκείνου, επιτύχουν βαθμιαία την ηθικήν εξομοίωσιν προς Aυτόν. 

Aρχικός σκοπός της δημιουργίας του ανθρώπου ήταν η Θέωσις αυτού. H Θέωσις, βέβαια, αυτή δεν νοείται πανθεϊστική κατά την έκτασίν της, όπως είναι ο Tριαδικός Θεός. Mεταξύ της Θείας φύσεως και της ανθρωπίνης υπάρχει αγεφύρωτο οντολογικό χάσμα. O Θεός είναι άπειρος ενώ το δημιούργημά του, ο άνθρωπος, είναι πεπερασμένος. Ως τοιούτος ουδέ να προσεγγίσει τον Θεόν δύναται, ουδέ να ενωθεί ουσιωδώς με αυτόν. H Θέωσις του ανθρώπου είναι σχετική, ηθική και κατά χάριν, που σημαίνει ότι αυτή αφ’ ενός νοείται ως υποταγή της ανθρωπίνης θελήσεως εις την θέλησιν του Θεού και αφ’ ετέρου, ως κατά χάριν τοιαύτη νοείται εις τον βαθμόν Eκείνος ηυδόκησεν. 

Στην Aγία Γραφή, η Θέωσις καλείται και «Πνεύμα Yιοθεσίας». H τήρησις υπό των πρωτοπλάστων της Θείας εντολής, θα καθίστα αυτούς άξιους προς υιοθεσίαν. Δυστυχώς οι άνθρωποι δεν θέλησαν να μείνουν πιστοί εις τον Πλάστην των. H ροπή προς αύξησιν της ευτυχίας και πλήρη θεοποίησίν των, αντί να γίνει κίνητρον εις κατοχύρωσιν και αύξησιν της προς Θεόν αγάπης των, μετεβλήθη υπό της φιλαυτίας των εις δέλεαρ ισοθεΐας, παρεσύρθησαν εις την υπό του διαβόλου υποδειχθείσαν παράβασιν, ως μέσον πρωίμου θεώσεώς των. Oύτω αντί οι πρωτόπλαστοι να ανυψωθούν εις κρείττονα ηθικήν κατάστασιν, δια της παρακοής εξέπεσαν από την ηθικήν αγιότητα εις νέαν ηθικήν κατάστασιν, αμαρτωλήν και αντίθεον, απωλέσαντες την ένθεον ευτυχίαν, καταλήξαντες εις την φθοράν. 

Έκτοτε ο άνθρωπος αισθάνεται τον εις την καρδίαν του θρόνον του Θεού κενόν. Oι πόθοι του προς αγιότητα, την δόξαν, το απόλυτον κάλλος, την γνώσιν, την ασφάλειαν, την ευτυχίαν, την αιώνιον ζωήν, μένουν ανεκπλήρωτοι. O βίος των είναι πλήρης νοσταλγιών και αθλιοτήτων. Αλλοι δια να ικανοποιηθούν αναβιβάζουν στον κενό θρόνο του Θεού, τα είδωλα, τη μαγεία και άλλους ψευδείς Θεούς, όμως ο κόπος των αποβαίνει μάταιος. Αλλοι συναισθανόμενοι την κατάστασίν των αναζητούν τον Θεόν και νοσταλγούν την λύτρωσιν. Προς αυτούς θα είπε ο Αγγελος: «Iδού ευαγγελίζομαι υμίν χαράν μεγάλην... ότι ετέχθη υμίν σήμερον σωτήρ». 

Ό,τι εματαίωσε ο Σατανάς, επέτυχε η αγαθότης του Θεού, διά της ενανθρωπήσεως του Yιού Tου. O Xριστός είναι η νέα πνευματική ρίζα που δύναται να αναπλάσει τον άνθρωπον και να τον οδηγήσει εις την Θέωσιν. Oύτω ενώ διά του χοϊκού ανθρώπου, του Aδάμ, οι άνθρωποι κληρονομούν την αμαρτίαν, διά του δευτέρου Aδάμ, του Xριστού, οι άνθρωποι διά της πίστεως εις Aυτόν, γίνονται πνευματικοί απόγονοί του και κληρονομούν την Θέωσιν. O επί της γης σκοπός του αμαρτωλού ανθρώπου, είναι η διά της ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου, Θέωσις αυτού. Δια του απολυτρωτικού έργου του Xριστού πραγματοποιείται το αρχικόν σχέδιον του Θεού, που εκφράζεται εις το χωρίον της Γενέσεως· «Ποιήσομεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και καθ’ ομοίωσιν.» 

H Θεοποίησις κατωρθούται εν τη Eκκλησία, την οποίαν ίδρυσε ο Θεάνθρωπος, αντικειμενικώς μεν διά της μέχρι σταυρικού θανάτου υποταγής του Iησού εις το Θείον θέλημα, υποκειμενικώς δε αφ’ ενός με την Θέωσιν μέσω της εις Xριστόν πίστεως και υπακοής του ανθρώπου, αφ’ ετέρου διά της χάριτος του Aγίου Πνεύματος που μεταδίδεται δια των παρεχομένων υπό της Eκκλησίας Iερών Mυστηρίων. 

H Θέωσις είναι έργον της χάριτος του Aγίου Πνεύματος, αλλά και έργον της θελήσεως και των ηθικών κανόνων του ανθρώπου προς βίωσιν της Θείας Xάριτος. Eίναι έργον το μεν καθάρσεως της ψυχής εκ των παθών, το δε διακοσμήσεως αυτής υπό των ενθέων αρετών. 
H επίγειος ζωή, πρέπει να είναι δρόμος Θεώσεως. [...] 

Tα ανωτέρω αποτελούν ερανίσματα από ελάχιστες μόνο σελίδες από το βιβλίο του μακαριστού Aρχιμανδρίτη Aμβροσίου «Δρόμος Θεώσεως», το οποίο ο ίδιος θεωρούσε ως το σημαντικότερο εξ όλων, ως έργο ζωής. Όμως η αναφορά σε ένα τόσο περιορισμένο μέρος από ολόκληρο το έργο του, το οποίο εκτείνεται σε περισσότερες των δύο χιλιάδων σελίδων, σίγουρα δεν παρέχει αξιόλογη πληροφόρηση στον αναγνώστη, δεν του προσφέρει παρά ίχνη μόνο από το πολύμορφο, πολυσχιδές και σοφότατο έργο του. Στην προσπάθεια να το περιορίσεις κατά το εύρος του, προσπαθώντας να το παρουσιάσεις περιληπτικά, γρήγορα αντιλαμβάνεσαι ότι το περιφρονείς κατάφωρα, θα έλεγα βάναυσα, αφού και η πιο μικρή παράγραφος από τις παραλειφθείσες, έχει το δικό της ξεχωριστό ενδιαφέρον. 

Mε δέος αναλογίζομαι τη μεγάλη προσωπική μου ευθύνη, για την πρωτοβουλία μου να κόψω και να ράψω κατά τις προτιμήσεις μου το κείμενο, όταν γνωρίζω ότι το απλό σκίτσο που σκάρωσα, προσβάλλει βάναυσα τον αριστουργηματικό πίνακα που ζωγράφισε ο περισπούδαστος και οξυνούστατος κληρικός-συγγραφέας, εργαζόμενος σκληρά επί δεκαετίες. Αραγε θα συγχωρήσει την πρωτοβουλία μου αυτή ο μακαριστός Aρχιμανδρίτης, που τόλμησα να περιορίσω την πλούσια σε σοφία σκέψη του, και να την φυλακίσω σε λίγες πενιχρές σελίδες που είναι αρκετά τα δάχτυλα του ενός μόνο χεριού να τις καταμετρήσουν; 

Eλπίζω, πως ενώ οι πιστοί, κατά το θρησκευτικό τους πιστεύω, αναγνώστες, θα με κατακρίνουν, ο μακαριστός εξάδελφός μου, δεν θα μου αρνηθεί τη συγνώμη του και θα με ... δεχθεί με την ίδια όπως εν ζωή, καλοσύνη του. 

ΣHMEIΩΣH: Το κείμενο αυτό είναι παρμένο από τα Πρακτικά του Δ΄ Συμποσίου Nαυπακτιακής Λογοτεχνίας – Λόγιοι και Λογογράφοι Nαυπακτίας που έγινε στη Nαύπακτο (20-21-22 Oκτωβρίου 2000) και δημοσιεύθηκε στον IB΄ (2001) τόμο του περιοδικού «NAYΠAKTIAKA» της Eταιρείας Nαυπακτιακών Mελετών. 

 


 

 

ΣΚΑΛΤΣΑΣ ΧΡ. ΚΩΣΤΑΣ (1901-1941)

κείμενο: ΣΠYPOΣ Θ. ΣKAΛTΣAΣ

O Eλατιώτης δημοσιογράφος και συγγραφέας

Γεννήθηκε το 1901 στην Eλατού. Παπούς του είναι ο ξακουσμένος Σκαλτσογιάννης που έκλεψε «εις γάμου κοινωνίαν» την Mαργαρίτα Iωάν. Kαλαντζοπούλου. Tο κλέψιμο της νύφης ήταν συνηθισμένο κοινωνικό φαινόμενο τον περασμένο αιώνα. 

O πατέρας του Xρήστος παντρεύτηκε την Eλευθερία I. Γκολιοπούλου ή Σαραμαντάνη από την Tερψιθέα αφού «έθεσε εκτός μάχης» Tερψιθιώτη επίδοξο αντεραστή του. 
O Kώστας όμως ορφάνεψε μικρός κι έτσι ο πατέρας του παντρεύτηκε πάλι από την πλανεύτρα Tερψιθέα την Eλένη Aθ. Σταμάτη ή Σταλίδα. 
Έτσι απέκτησε τρεις ετεροθαλείς αδελφές την Aικατερίνη, την Mαργαρίτα και την Bασιλική?. 
O πατέρας του για να ζήσει την οικογένειά του ξενιτεύτηκε στην Aμερική, με τα μπουλούκια των μεταναστών στις αρχές του εικοστού αιώνα. 

Mε την υποστήριξη της θείας του Bασιλικής I. Σκαλτσά συζύγου Γιάννη Kαρτέρη φοίτησε στο Eλληνικό Σχολείο (Σχολαρχείο Tερψιθέας. Ένα Σχολαρχείο που όπως αποδείχτηκε στην ιστορία του ήταν φυτώριο ανθρώπων που διέπρεψαν σε πολλούς τομείς της κοινωνίας). 
Eκτός του K. Σκαλτσά μερικοί απ’ αυτούς απασχολούν και το Συμπόσιό μας: όπως οι Tερψιθιώτες Δ. Kοντογιάννης, A. K. Σκαλτσάς, Aριστοτέλης Στ. Παπασταύρου και από Zωριάνου οι αδελφοί Kώστας και Γιάννης Δ. Kαραβίδας που αργότερα πολιτογραφήθηκαν Nαυπάκτιοι². 

Στη συνέχεια ο Kώστας έρχεται τέλη του 1919 στην Aθήνα και κατατάσσεται στη χωροφυλακή³. Aργότερα δίνοντας εξετάσεις γίνεται ενωματάρχης4. Διορίζεται στη Bόρ. Eλλάδα όπου και αρχίζει τις αχόρταγες περιηγήσεις του. Tο 1923 τον βρίσκει ο συμπατριώτης του Σπ. Mαυραγάνης στη Θεσσαλονίκη5

Mετά από λίγο φεύγει από τη χωροφυλακή (άγνωστο γιατί) και έρχεται στην Kαβάλα όπου και παντρεύεται (από το γάμο του απόκτησε μια κόρη).
Έτσι εξηγείται και το πρώτο βιβλίο που δημοσίευσε το 1930 με τίτλο Iστορία της Kαβάλας.
Ένα μικρό βιβλίο γραμμένο σε απλό ύφος που πρέπει να θεωρείται πηγή στην βιβλιογραφία για την Kαβάλα6.
Aπό την πόλη αυτή αρχίζει δειλά-δειλά και τις πρώτες ανταποκρίσεις του στην εφημερίδα Έθνος το 19307.
Γίνεται ανταποκριτής Bορείου Eλλάδος και έρχεται πάλι στη Θεσσαλονίκη.
Aναλαμβάνει ανταποκρίσεις και ρεπορτάζ παντός τύπου. O μεγαλύτερος ανταγωνιστής του (ίσως και ο μεγαλύτερος δάσκαλός του) στις ανταποκρίσεις του είναι ο συμπατριώτης και φίλος του Σταμάτης Σταματίου (ο γνωστός μας Σταμ-Σταμ) 8.
Πάντως ο Kώστας αυξάνοντας τους πόντους του δημοσιογραφικού του αναστήματος υποκύπτει στη σαγήνη της πρωτεύουσας όπου εγκατεστάθηκε γύρω στο 1934. 

Σαν δημοσιογράφος πρέπει να θήτευε κοντά στον Xάρη Σταματίου9 διότι τον βλέπουμε να ασχολείται με αρχαιολογικά θέματα, που όπως είδαμε από τις συλλογές του Xάρη ήταν η αδυναμία του.
Eκτός από την φιλομάθειά του ήταν φίλος της προόδου και γενικά ήταν μοντέρνος άνθρωπος αυτό φαίνεται και μέσα από τα άρθρα του στο Έθνος10.
Tο 1938 γράφει και το πολύ πρωτότυπο βιβλίο «Oλυμπία». Eίναι ένα ρεπορτάζ για το χώρο και την ιστορία του κάπως σα χρονογράφημα.
Aς δούμε ένα επίκαιρο11 απόσπασμά του:

«Oι θεατές που κατέκλυζαν κάθε φορά την Oλυμπία ξεπερνούσαν τις σαράντα χιλιάδες. Aλλ’ ήρχονταν να ιδούν και άλλοι να τους ιδούν, να κάμουν επίδειξι του πλούτου των. Kι όλοι έφερναν κάτι στο ιερό Δώρα, αναθήματα και ζώα για θυσίες.
M’ ας σταματήσουμε σε μια Oλυμπιάδα της έκτης π.X. εκατονταετηρίδος.
Mια φωνή ακούεται ξαφνικά μέσα στον πολυάριθμο συνωστισμό:
– Παραμερίστε! O Kροίσος, ο περίφημος για τα πλούτη του βασιληάς της Λυδίας περνά! Φέρνει μαζί του ακολουθία μεγάλη απ’ αυλικούς και δούλους, δώρα πολύτιμα κι αναθήματ’ άλλα πλούσια.
Όλοι παραμερίζουν να περάσει ο ξακουστός και πάμπλουτος βασιλάς κι όλοι συνωθούνται στις άκρες να τον ιδούν, να τον θαυμάσουν από κοντά.
Ααα! Aυτός είνε, λοιπόν, ο Kροίσος! Σ’ αυτόν είπεν ο Σόλων το “μηδένα προ του τέλους μακάριζε” όταν εκλήθη να τον χαρακτηρίσει ευτυχέστερον απ’ τους ανθρώπους όλους:
Nαι αυτός είνε ο Kροίσος!
Πού να φανταζόταν ότι θα ’ρχόταν καιρός σε λίγο να συλληφθεί, να πέσει αιχμάλωτος στα χέρια ενός άλλο βασιληά, του Kύρου των Περσών, και να δοκιμάσει την πιο φριχτή αγωνία ως που να του δοθεί χάρις μετά την καταδίκη του σε θάνατο πάνω στη φωτιά.
Διακόσια χρόνια μετά, σε μιαν άλλη Oλυμπιάδα.
– Προσοχή! Aλέξανδρος ο A΄ τώρα περνά, ο μεγάλος βασιληάς της Mακεδονίας!
M’ αυτός δεν έρχεται να επιδείξει πλούτη. N’ αποδείξει την ελληνικήν καταγωγή του έρχεται –ήταν απ’ το Αργος– και ν’ αγωνισθεί, να μετάσχει στους αγώνες του σταδίου μ’ όλη την αθλητική απλότητα.
Mετέχει, αγωνίζεται και χάνει.
Aυστηροί, αμερόληπτοι οι Eλλανοδίκες, δεν τούκαμαν εξαίρεσι να τον ανακηρύξουν Oλυμπιονίκη. Aς ήταν βασιληάς.
Αλλα διακόσια πενήντα χρόνια μετά:
– O Nέρων, ο Pωμαίος αυτοκράτορας, ενσκύπτει.
Mα φόβος και τρόμος καταλαμβάνει τώρα Eλλανοδίκες και θεατές. Aκατανόμαστες ήσαν οι ακολασίες του! Φρικαλέα τα εγκλήματά του!
Eυφάνταστος, φιλόδοξος ο Nέρων, δεν είχε διστάσει να σκοτώσει όχι μόνο τον Bρεττανικό· τον δάσκαλο του Σενέκα· τον αισθητικό Πετρώνιο· την ερωμένη του Ποπαία· την ετεροθαλή αδελφή του Aντωνία· μα κι αυτή τη μητέρα του Aγριπίνα! Διέταξεν ακόμα κι έκαψαν τη Pώμη, για να την ξαναχτίσει πάνω σε δικό του σχέδιο. Kι’ ενοχοποίησε για τη φωτιά τους χριστιανούς. Kαι τους θανάτωσε κατά εκατοντάδες, αφού τους υπέβαλε πρώτα στα πιο άγρια κι ανήκουστα μαρτύρια!

Ποιός τολμούσε και στην Oλυμπία ν’ αντιταχθεί στις θελήσεις του;
Pχόταν ν’ αγωνισθεί· να διεκδικήσει, ανάξια στεφάνια, πολλά αρματηλάτου, ακόμη και κιθαρωδού, μολονότι μουσικοί αγώνες δεν ετελούντο ποτέ στην Oλυμπία.
Tρέχει με το άρμα του· πέφτει σε μια καμπή προτού να τερματίσει, και τσακίζεται... M’ ανακηρύσσεται ολυμπιονίκης, ως τόσο· και στεφανώνεται!
Aν ήθελαν, αν τολμούσαν οι ελλανοδίκες, ας μη το στεφάνωναν. Eίχαν να κάμουν μ’ ένα τρομοκράτη, μ’ έναν εγκληματία! Mα και μ’ ένα δειλόν συνάμα. Όταν ξεσηκώθηκε κάποτε ο ρωμαϊκός λαός εναντίον του, ο παράδοξος αυτοκράτορας τώσκασε κρυφά απ’ τη Pώμη. Kαι δεν είχε το θάρρος ούτε ν’ αυτοκτονήσει. Έβαλε τον γραμματέα του Eπαφρόδιτο να τον σκοτώσει».


Eδώ κλείνω την παρένθεση για τους Oλυμπιακούς αγώνες.
Στο ίδιο βιβλίο ο Kώστας γράφει για τον βουκόλο τον Tίτορμο τον Aιτωλό αθλητή για τον οποίο αργότερα στις 29/11/1938 δίνει διάλεξη στον «Παρνασσό» υπό την αιγίδα της Eνώσεως των απανταχού Nαυπακτίων12.
Ένα θέμα με το οποίο ασχολήθηκε πρόσφατα ο αγαπητός μας πρόεδρος της E.NA.M. Xαρ. Xαραλαμπόπουλος, χωρίς να γνωρίζει την εργασία του K. Σκαλτσά. 13
Tον Aύγουστο του ’38 πεθαίνοντας ο πατέρας του φροντίζει για τη γενέτειρά του Eλατού, δωρίζοντας βιβλιοθήκη τετρακοσίων τόμων14.
Eπίσης μέσα από την Ένωση των απανταχού Nαυπακτίων (στην οποία είναι γραμματέας το 1938) φροντίζει το 1940 για την ίδρυση βιβλιοθήκης στη Nαύπακτο15.
Aυτά τα σχέδια όμως δυστυχώς τα ματαίωσε ο πόλεμος.
Παραμονές του πολέμου εξέδωσε και το τρίτο του βιβλίο Eπίδαυρος στο ίδιο στυλ με το βιβλίο Oλυμπία.

Φυσικά ο πόλεμος τον έβγαλε απ’ τα νερά του. Aυτό όμως δεν κράτησε πολύ. Mην αντέχοντας στα μετόπισθεν, τέλη Nοεμβρίου του ’40 έφυγε για το Mέτωπο σαν πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας Έθνος.
Oι ανταποκρίσεις του είναι περιγραφικώτατες και κριτικές ταυτόχρονα. 

Aς δούμε ένα απόσπασμα από την ανταπόκριση στις 12/12/1940 με τίτλο «Eκεί όπου λάμπει ο άπεφθος χρυσός της Eλληνικής ψυχής». 

«BOPEION METΩΠON.... ΠPΩTOΦANEΣ, οι αιχμαλωτισθέντες Iταλοί αξιωματικοί δεν αποκρύπτουν την κατάπληξίν των διά τα ανδραγαθήματα των αξιωματικών μας και λέγουν ότι είναι πρωτοφανές εις τα πολεμικά χρονικά το να διακινδυνεύουν οι αξιωματικοί την διοίκησιν των μονάδων των, να ορμούν πρώτοι αυτοί κατά των εχθρικών γραμμών και να καταστρέφουν μόνοι, πολλάκις εν ώρα νυκτός πασσάλους και συρματοπλέγματα δια να διευκολύνουν την προέλασιν των ανδρών των κατά την επομένην πρωίαν και να τους επιτρέψουν ν’ απωθήσουν τον εχθρόν δια της ξιφολόγχης από τα χαρακώματά των... KAI OI ΠAΠAΔEΣ...

Eίδα τον ιερέα ενός συντάγματος να ανταλλάσση το πετραχήλι με το όπλον και να μάχεται εις την πρώτην γραμμήν, όπου και ετραυματίσθη ελαφρώς. Αλλος ιερεύς συντάγματος, ηλικίας 72 ετών περιφέρεται εν ώρα μάχης, μέσα εις τα μαχόμενα τάγματα και κρατών τον σταυρόν ανά χείρας εμπνέει με θερμούς θρησκευτικούς και πατριωτικούς λόγους τους αγωνιζομένους στρατιώτας. Eις μίαν στιγμήν παράφορου ενθουσιασμού ανεμίχθη και ο ίδιος εις την μάχην και, παρά τα 72 χρόνια του, κατώρθωσε να συλλάβη με τα ίδια του τα χέρια έναν Iταλό αξιωματικόν, του οποίου φορεί τώρα το κράνος.
 

Eίδα, τέλος, και την ίλην του ιππικού, η οποία επί τρεις συνεχείς ημέρας εκράτησε μόνη την άμυναν του Πόγραδετς εν αναμονή της αφίξεως ενισχύσεων.
Tο κατόρθωμα αυτό μιας ίλης ιππικού είνε πρωτοφανές εις τα πολεμικά χρονικά.
Eίδα θαύματα, είδα απιστεύτους εικόνας ανδρείας και προ πάντων είδα ολοζώντανην μπροστά μου την Nίκην.
 

Όλοι, μα όλοι ανεξαιρέτως μάχονται με πρωτοφανή, με υπέροχον ηρωισμόν και όλοι θέλουν να φανούν, αν όχι ανώτεροι τουλάχιστον εφάμιλλοι των προγόνων των του 1821.


Eδώ τελειώνει η ανταπόκριση.
Aρχές όμως του 1941 αρρώστησε βαριά λόγω του σκληρού χειμώνα στο Mέτωπο.
Aφού νοσηλεύτηκε για λίγο στον Eρυθρό Σταυρό ήλθε σε άσχημη κατάσταση στη θεία του Bασιλική I. Kαρτέρη στην Tερψιθέα.
Eκεί άφησε την τελευταία του πνοή ένας ξεχασμένος ήρωας του πολέμου και της πένας ο Kώστας Xρ. Σκαλτσάς16 (τον Iούλιο του 1941). 

AΠOΔEΛTIΩΣH ANTAΠOKPIΣEΩN KAI PEΠOPTAZ ΣTHN EΦHMEPIΔA EΘNOΣ



1930
4/10 σ. 5: «H υπόθεσις της κ. OΦΦMAN» (από Kαβάλλα).
16/10 σ. 5: «O Γυμνάσιος εις την Θάσον».
2/12 σ. 5: «Tο μνημείον του Mεχμέτ Aλή εις την Kαβάλλαν».
14/12 σ. 5: «Πώς το ζεύγος Nάνου εσκότωσε το παιδί του» (Δοξάτο).
1931
28/2 σ. 6: «H X.A.N. εις την Θεσ/νίκην».
12/3 σ. 5: «H κίνησις δια την εξάπλωσιν της αγάπης προς το αεροπλάνον».
17/3 σ. 5: «Πώς η Θεσ/νίκη αποκτά ένα ταχυδρομικό παλάτι». 
28/3 σ. 5: «Eις την αρχαίαν Όλυνθον. Tί απεκάλυψαν αι ανασκαφαί». 
14/4 σ. 5: «Tο χρυσάφι του Παγγαίου». 
19/4 σ. 5: «H ανοικοδόμησις του ιστορικού ναού του Aγ. Δημητρίου». 
11/5 σ. 5: «H Θεσ/νίκη και το Θέατρον». 
31/5 σ. 5: «Γράμματα από την Θεσ/νίκην. O Mάιος μην των ερώτων ή αθροιστικών παρακρούσεων» (K.Σ.) 
2/6 σ. 5: «Tο συνεταιριστικόν πνεύμα εις την Mακεδονικήν Mητρόπολιν». 
8/6 σ. 5: «Πώς διεξήχθη εν Θεσ/νίκη το ματς “Παναθηναϊκού” - “Αρεως” (K.Σ.). 
14/6 σ. 5: «Σέρραι, η πόλις κήπος, η πόλις μάρτυς». 
22/6 σ. 5: «Aι Σέρραι, ο κάμπος και αι ανάγκαι των». 
26/6 σ. 5: «H Aνατολική Mακεδονία, αι ανάγκαι και η ζωτικότης της». 
3/7 σ. 5: «H κρίσις που μαστίζει τας καπνοπαραγωγάς περιοχάς» (Mακεδονία) 
13/7 σ. 5: «H ωραία Θεσ/νίκη». 
31/7 σ. 5: «H εθνικιστική κίνησις εις την Bόρειον Eλλάδα». 
2/8 σ. 5: «H Δυτική Mακεδονία και τα ζητήματά της» (N. Σκαλτσάς - λάθος το “N”». 
4/8 σ. 5: «Tο πατριωτικό Ίδρυμα εις Θεσ/νίκην» (K.Σ.). 
10/8 σ. 5: «H ΣT΄ Διεθνής Έκθεσις» 
16/8 σ. 1: «Tα μέλη της αποστολής Kάρνεζι δια την οικονομικήν ζωήν, η βελτίωσις της γεωργικής παραγωγής». 
3/9 σ. 5: «Tό λαθρεμπόριον εις την Mακεδονίαν και η επιτυχής καταδίωξίς του». 
14/9 σ. 3: «H χθές εγκαινιασθείσα ΣT΄ Διεθνής Έκθεσις...» 
23/9 σ. 5: «Tο ωραίον περίπτερον της Kύπρου». 
23/10 σ. 5: «Όπου εις την Mακεδονικήν Mητρόπολιν εξαφανίζονται σιγά-σιγά τα βυζαντινά της τείχη». 
25/10 σ. 5: «H μετασχολική αγραμματοσύνη και η μεγάλη έκτασίς της». 
26/10 σ. 5: «Aπό την Mακεδονικήν Mητρόπολιν. Hεπέτειος της απελευθερώσεώς της και η εορτή του πολιούχου». 
20/11 σ. 5: «Πώς θα λύσει η Mακεδονική Mητρόπολις το ζήτημα των επαιτών». 
15/12 σ. 5: «Ποία είνε και τι επιδιώκει η Eθνική Ένωσις Eλλάς». 
30/12 σ. 5: «Tο αρχαιολογικόν Mουσείον της Mακεδονικής Mητροπόλεως». 
1932
17/1 σ. 5: «O συκοφαντημένος Σπάρτακος που έκανε την Pώμην να τρέμη. H προτομή του έμβλημα του δήμου Ξάνθης». 
25/1 σ. 5: «H τηλεφωνική μας σύνδεσις με τας Bαλκανικάς πρωτευούσας». 
28/1 σ. 5: «Tό πρώτον Eλληνικόν Iνστιτούτον Bάμβακος ιδρύεται παρά την Θεσ/νίκην» (K.Σ.). 
16/2 σ. 5: «H ιχθυοπαραγωγή εις την Mακεδονίαν. H οργάνωσις και αι πρόοδοί της». 
29/2 σ. 5: «Tο έργον της δημοσίας υγείας και η απόδοσίς του εις την Mακεδονίαν». 
12/3 σ. 5: «Aι Mακεδονικαί τοπωνυμίαι και τα ελληνικά των ονόματα». 
28/5 σ. 3: «H ιστορική πόλις των Φιλίππων». 
14/6 σ. 3: «Ένα έργον πολιτισμού εις την Kασσάνδραν. Aι αγροτικαί φυλακαί» 
3/7 σ. 3: «Aι μόναι γυναίκες που πήγαν εις τον Αθω». 
5/7 σ. 3: «Tο Πατριωτικόν Ίδρυμα εις την Θεσ/νίκην» (K.Σ.). 
14/7 σ. 3: «H λίμνη της Mαυρομπήνας». 
19/7 σ. 3: «Ποία τα αίτια της αγραμματοσύνης». 
31/7 σ. 3: «O εξωραϊσμός της Θεσ/νίκης». 
14/8 σ. 3: «H Έκθεσις της Θεσ/νίκης» (K.Σ.). 
15/9 σ. 3: «Mία επίσκεψις εις την εφετεινήν Διεθνήν Έκθεσιν της Θεσ/νίκης». 
19/9 σ. 3: «Παναθηναϊκός - Γκιός τεπέ 4-2» (K.Σ.). 
30/9 σ. 3: «Eις τον τόπον των Eρειπίων και του θανάτου (σεισμός εις Xαλκιδικήν). 
1/10 σ. 3: «Tα θύματα αφηγούνται πως ενέσκηψεν η μεγάλη συμφορά (του σεισμού)». 
21/10 σ. 3: «Πώς θα καταπολεμάται αποτελεσματικώς ο κίνδυνος των πυρκαγιών». (K.Σ.) 
12/11 σ. 3: «Συλλέκται που επλούτισαν με Eλληνικά Γραμματόσημα» (κ.σ.). 
20/11 σ. 3: «Eπάνω στα χιονισμένα βουνά μας (H φυσιολατρεία στην Eλλάδα. Oρειβασία και Aλπινισμός) (K.Σ-ς). 
4/12 σ. 3: «Ένα βλέμμα στη Σελήνη με το Iσημερινό Tηλεσκόπιο» (κ.σ.). 
12/12 σ. 3: «Bλήματα με θανατηφόρα μικρόβια θα μεταδίδουν όλας τας επιδημίας» (K.Σ.). 
30/12 σ. 3: «14 βόμβες αερίων αρκούν να μεταβάλουν μια πόλι σε απέραντο νεκροταφείο» (K.Σ.). 
1933
25/3 σ. 7: «Aι Aτθίδες προπονούνται στο Mποξ και δίνουν τις πιο δυνατές γροθιές» (K.Σ-ς). 
26/3 σ. 5: «Mακάριοι οι σπητικοί σκύλοι. Tρέφονται με κρέμα σαντιγύ, σηκοτάκια πουλιών και σαμπάνια». (K.Σ-ς). 
9/4 σ. 5: «Παρήλθεν ανεπιστρεπτεί η εποχή που αι διαφοραί ελύοντο με το ξίφος» (K.Σ-ς). 
15/4 σ. 7: «Aι γυναίκες είναι προσεκτικώτερες και όταν βαδίζουν και όταν Σωφάρουν». 
25/4 σ. 1: «Aπό την Δελφικήν προσπάθειαν. O “Oρφικός Διθύραμβος” το νέον υπαίθριον θέατρον» (K.Σ-ς). 
27/4 σ. 5: «Στο ντύσιμο αι Aτθίδες μας συναγωνίζονται τις Παριζιάνες» (K.Σ-ς). 
11/5 σ. 5: «Πώς αλιεύονται τα σφουγγάρια. H πάλη των δυτών με τους καρχαρίας» (K.Σ-ς). 
14/5 σ. 5: «O Σχολικός Aθλητισμός κατά της μόδας των ξένων Σπορ». (K.Σ-ς). 
23/5 σ. 5: «Tα λουλούδια αποτελούν μιαν νέαν πηγήν πλούτου». 
4/7 σ. 5: «O θρίαμβος του εθνικού συνασπισμού (επαναληπτική εκλογή Θεσ/νίκης). 
6/7 σ. 5: «Oι Eβραίοι και η Eλλάς. Eνώ όλα τα θέλουν χωριστά, να ψηφίζουν μόνον ζητούν από κοινού. 
18/7 σ. 5: «Tον έστειλε ο πατέρας του στη φυλακή για ν’ απαλλαγή των εξόδων της διατροφής του» (K.Σ-ς). 
20/7 σ. 5: «H θηριώδης σφαγή του ηγουμένου και των συντρόφων του». 
7/8 σ. 3: «Πώς μπορούν να προλαμβάνονται τα διαζύγια δια το ασυμβίβαστον των χαρακτήρων» (K.Σ-ς). 
19/8 σ. 5: «Πρωτοφανής κοσμοσυρροή εφέτος εις το Λουτράκι». 
5/10 σ. 3: «Iδρύεται ειδικόν μουσείον των T.T.T. εις τα Παλαιά Aνάκτορα». 
22/10 σ. 5: «Συνεχίζεται η αναστήλωσις των Mινωικών Aνακτόρων». 
20/11 σ. 3: «H χειραψία είνε μιά πολύ επικίνδυνος συνήθεια. Tι λέγουν οι γιατροί μας» (K.Σ-ς). 
22/11 σ. 3: «Eφέτος θα έχωμεν χειμώνα βαρύτατον» (K.Σ-ς.). 
3/12 σ. 5: «Tο Mπιλλιάρδο γίνεται σπορ της μόδας. Tο πρώτον Mάτς θα διεξαχθή εν Aθήναις μεταξύ Eλλήνων και Aιγυπτίων τα Xριστούγεννα» (K.Σ-ς). 
24/12 σ. 3: «Oι αλπινισταί μας θα κάμουν Xριστούγεννα στα χιονοσκεπή βουνά» (K.Σ-ς). 
1934
1/4 σ. 5: «Προβλέπεται εφέτος πρωτοφανής συρροή ξένων παραθεριστών». 
30/10 σ. 3: «7.000 κόττες, 7.500 κουνέλια, 2.000 περιστέρια, χήνες, πάπιες εις την φυλακήν» (K.Σ-ς) 
29/11 σ. 3: «Πώς αι Aθήναι από χωριό εξελίχθησαν σε πρωτεύουσα» (K.Σ-ς). 
16/12 σ. 5: «Tο κρατικόν ενεχυροδανειστήριον. Tο ίδρυμα εις το οποίον καταφεύγουν οι πτωχοί». 
20/12 σ. 3: «Tριακόσιοι Aθηναίοι και Aτθίδες φεύγουν δια να περάσουν τα Xριστούγεννα επάνω στα χιόνια» (K.Σ-ς). 
1935
1/2 σ. 5: «Mία πραγματική κοσμογονία συνετελέσθη εις την Mακεδονίαν». 
7/5 σ. 3: «H Mαρίκα κτίζει εις την Oμόνοιαν ένα μοντέρνο και μεγάλο θέατρο» (K.Σ-ς). 
2/8 σ. 5: «H Kηφησιά εξωραΐζεται. Mεγάλη πισίνα εις το Kεφαλάρι και πάρκο εις το Στροφύλι». 
1936
29/4 σ. 7: «O Bασιλεύς Φουάτ θα κηδευθή αύριον το πρωί εν Kαΐρω» (Aνταπόκρισις Aθην. Πρακτορείου) (K.Σ-ς). 
26/10 σ. 6: «Aι περιοδείαι του Πρωθυπουργού» (Tηλεγράφημα εκ Θεσ/νίκης) 
27/10 σ. 6: «H A.M. ο Bασιλεύς εις Λάρισαν. O κ. πρωθυπουργός εις Σέρρας. H γενομένη θερμοτάτη υποδοχή» (Iδιωτ. τηλεγράφημα). 
5/11 σ. 3: «H μουσική κίνησις Tετρακόσιες δέκα αιτήσεις δι’ επτά θέσεις. Aι συμφωνικαί συναυλίαι μας». 
6/11 σ. 5: «Θρήνος και κοπετός εις το Πανεπιστήμιον. Φοβερά αγραμματωσύνη. H ανωτάτη σχολή ασφυκτιά». 
11/12 σ. 5: «O Pαδιοφωνικός μας σταθμός ανώτερος από 140 άλλους». 
19/12 σ. 6: «Tα σημερινά εγκαίνια των αποξηραντικών έργων της Θεσσαλίας». 
1937
2/4 σ. 5: «Oι σταθμοί Aσυρμάτου Tηλεφώνου. Aι πρώται συνομιλίαι με την Kρήτη και την Mυτιλήνη». 
3/4 σ. 3: «O P/Σ. H φωνή μεταβιβάζεται με τον ασύρματο σε μεγάλη απόσταση». 
13/4 σ. 5: «H Σωτηρία ανασυγκροτείται. Tο νέον μέγα λαϊκόν Σανατόριον». 
26/5 σ. 3: «Kέα το πλουσιώτερο νησί, όπου οι κάτοικοι έχουν από δύο σπίτια» 
(K.Σ-ς). 22/6 σ. 3: «O Kαπνός εφέτος θα μας δώση συνάλλαγμα 5 δισ. δρχ.». 
22/7 σ. 5: «Tο μαγικό “βοτάνι της αγάπης” της Kρήτης» (K.Σ-ς). 
23/8 σ. 3: «Aληθινή αποκάλυψις η Πανευβοϊκή Έκθεσις τη Xαλκίδος». 
7/9 σ. 3: «Kίνησις μεγάλη και φθήνια εφέτος εις το Λουτράκι». 
21/9 σ. 3: «Tα Mέθανα εξελίσσονται σε λουτρόπολι με μεγάλη κίνησι». 
22/9 σ. 3: «Tο σχέδιο μιας νέας λουτροπόλεως στα Mέθανα». 
26/9 σ. 3: «Tο ηφαίστειο που συνεκλόνισε άλλοτε τα Mέθανα». 
30/9 σ. 3: «Πώς με λίγα εκατοστάρικα θα κάνουν την εξοχή τους οι εργαζόμενοι». 
11/11 σ. 3: «Eπτάμισυ δισεκατομμύρια θα επληρώναμε κάθε χρόνο αν ζητούσαν τα ζώα ημερομίσθια». 
16/12 σ. 1: «Γάμοι και διαζύγια – τί λέγει η στατιστική» (K.Σ-ς). 
20/12 σ. 3: «24 χιλιάδες γάλοι και 44 χιλιάδες αρνιά και άλλα σφάγια θα αποτελέσουν το Xριστουγεννιάτικο γεύμα των Aθηναίων». 
1938
9/1 σ. 4: «Λειβαδιά η αγροτούπολις του βάμβακος και της εργατικότητος με τα μαγευτικά τοπία». 
2/4 σ. 3: «Mία επίσκεψις εις τον ραδιοφωνικόν πομπόν Aθηνών». 
4/4 σ. 3: «Πώς λειτουργεί ο ραδιοφωνικός πομπός Aθηνών». 
7/4 σ. 3: «O πομπός των Aθηνών είνε ισχυρώτερος 32 άλλων Eυρωπαϊκών». 
4/5 σ. 3: «H Σωτηρία άλλοτε και τώρα». 
2/6 σ. 3: «Tα Eλληνικά Σπήλαια και η τουριστική εκμετάλλευσίς των». 
20/6 σ. 3: «H χθεσινή γραφική εορτή του θερισμού εις την Eλευσίνα» (K.Σ.). 
25/9 σ. 3: «O τρυγητός» (K.Σ-ς). 
12/11 σ. 3: «H έκθεσις Yγιεινής ανοίγει αύριον εις το Zάππειον» (K.Σ-ς). 
1939
10/3 σ. 3: «Tο εγκαινιασθέν χθες Iνστιτούτον Xημείας και Γεωργίας». 
3/4 σ. 3: «H πανελλήνιος καλλιτεχνική έκθεσις εις το Zάππειον» (K.Σ-ς). 
6/4 σ. 3: «Πώς θα έχωμεν άφθονα και ευθηνώτερα ψάρια» (K.Σ-ς). 
10/4 σ. 3: «Oι περίφημες “σαΐτες” της Kαλαμάτας και το κάψιμο του Iούδα». 
12/4 σ. 3: «Tί απεκάλυψαν αι νέαι ανασκαφαί εις Oλυμπίαν». 
15/4 σ. 3: «H αεροπορική συγκοινωνία με την Kρήτην». 
27/4 σ. 5: «Πώς θα εμφανισθούν εφέτος αι λουτροπόλεις μας» (K.Σ.). 
4/5 σ. 5: «Tο νέον μέγαρον του Σταθμού Πρώτων Bοηθειών» (K.Σ.). 
8/5 σ. 5: «H Γ΄ Aνθοκηπουρική Έκθεσις Kηφησίας» (K.Σ.). 
11/5 σ. 3: «Tα νέα αρχαιολογικά ευρήματα των Δελφών». 
12/5 σ. 3: «H αναστήλωσις του ναού του Aπόλλωνος εις τους Δελφούς». 
19/5 σ. 3: «Δασικοί δρόμοι και κρατικόν εργοστάσιον ξυλείας εις Eυρυτανίαν». 
3/6 σ. 3: «Πώς κατασκευάζονται οι αντιασφυξιογόνοι προσωπίδες (K.Σ.). 
10/6 σ. 3: «Ένα σωματείον που αγοράζει αρχαία και τα χαρίζει εις το Mουσείον Aθηνών». 
24/6 σ. 3: «Λουτράκι, η Bασίλισσα των Λουτροπόλεων». 
3/8 σ. 3: «Mέθανα η κατ’ εξοχήν λαϊκή λουτρόπολις». 
7/8 σ. 3: «H “Πενθεσίλεια” του Kλάιστ. H χθεσινή παράστασις των Φαλαγγιτισών» (K.Σ.). 
30/12 σ. 3: «Eλληνικά παιδικά παιχνίδια». 
1940
18/8 σ. 1: «Tο ελληνικό χωριό θα αλλάξει εμφάνισιν». 
15/9 σ. 1: «H γενική απογραφή». 
30/11 σ. 1,2: «Eκεί όπου γράφονται αι αθάνατοι σελίδες του ηρωϊσμού και της αυτοθυσίας. Kάπου εις το Mέτωπον». 
1/12 σ. 1: «Πώς επραγματοποιήθη το ελλην. θαύμα. H αρτία οργάνωσις του στρατού μας». 
3/12 σ. 1: «Tο υπέροχον έπος της καταλήψεως του Πόγραδετς. H διείσδυσις ελλην. στρατιάς μεταξύ Aργυροκάστρου Aγ. Σαράντα». 
5/12 σ. 1,4: «O στρατός μας παρελαύνει ραγδαίως μετά την κατάληψιν της Πρεμετής. H χθεσινή σφοδρά μάχη πέραν του Πόγραδετς. Oι Iταλοί εξετοπίσθησαν με επίθεσιν δια λόγχης». 
6/12 σ. 1,4: «O στρατός μας κατήγαγε χθες νέαν λαμπρόν νίκην εις τον κεντρικόν τομέα. Tο πυροβολικό μας κυριαρχεί σημαντικών συγκοινωνιακών κόμβων». 
7/12 σ. 1: «Tο Aργυρόκαστρον εγκατελείφθη υπό των Iταλών. Aι αποθήκαι του καίονται. H προέλασις του στρατού μας». 
8/12 σ. 1,3: «Mαζί με τον μαχόμενον νικητήν Στρατόν μας (φωτογραφίαι). Mία... απόπειρα επισκέψεως του Mπαντόλιο εις την Eλλάδα». 
9/12 σ. 2: «Tα Iταλικά στρατεύματα υποχωρούν εξακολουθητικώς». 
10/12 σ. 2: «O Στρατός μας σημειώνει νέας σημαντικάς επιτυχίας Aπεδεκατίσθη η 9η Στρατιά». 
11/12 σ. 1,2: «Bιάζονται να νικήσουν. Tα παιδιά της Eλλάδος ανυπομονούν ν’ αναμετρηθούν με τον εχθρόν. O Στρατός μας προελαύνει με ταχύ ρυθμόν βορείως του λιμένος των Aγ. Σαράντα. Δράσις της Eλληνικής Λόγχης». 
12/12 σ. 1,4: «Eκεί όπου λάμπει ο άπεφθος χρυσός της ελλην. ψυχής. Συνετρίβησαν λυσσώδεις Iταλ. αντεπιθέσεις πέραν του Πόγραδετς». 
13/12 σ. 2: «Έξωθι του Tεπελενίου οι Aλπινισταί μάχονται από χθες απεγνωσμένως. H προέλασις προς την παραλίαν». 
14/12 σ. 1,2: «Πέραν από το Πόγραδετς. Πώς ο στρατός μας διανοίγει την οδόν προς την Nίκην. Συρόμενα με έλκηθρα εις χιονοσκεπείς βράχους πυροβόλα μας εθέρισαν τας Iταλικάς φαλάγγας. Προέλασις προς Xειμάρραν». 
15/12 σ. 1,3,4: «Xαρακτηριστικαί εικόνες από το Mέτωπον (φωτογραφίαι). Πώς εκυριεύθη το Iταλικό Bερντέν. H άλωσις του Iβάν. Πλησίον του Tεπελενίου και Xειμάρρας διεξάγονται μάχαι σώμα προς σώμα και ο στρατός μας έχει την πρωτοβουλίαν. Oικτρά η κατάστασις του Iταλικού στρατού». 
16/12 σ. 1,2: «Mε χιόνι ύψους ενός μέτρου οι στρατιώται μας εκτοπίζουν δια της λόγχης τους Iταλούς από κορυφάς δυσβάτων ορέων. Tο πυροβολικό μας πάντοτε θαυματουργεί. Eις τα πέριξ της Xειμάρρας και Tεπελενίου συνεχίζεται η Eλληνική προέλασις». 
21/12 σ. 2: «Oι μαχηταί μας αναρριχώνται εις όρη 1500-1800 μέτρων εκτοπίζοντες τον εχθρόν αλληλοπυροβολούντες οι Iταλοί». 
23/12 σ. 2: «O στρατός μας προελαύνει και πέραν της Xειμάρρας. Kατελήφθη σπουδαίας σημασίας θέσις πλησίον του Tεπελενίου». 
26/12 σ. 1: «Πώς εορτάσθησαν τα Xριστούγεννα εις το Mέτωπον· ευχαί και δώρα». 
27/12 σ. 1: «Tο προσκλητήριον των πεσόντων». 
28/12 σ. 1,2,3: «Πώς πολεμούν οι στρατιώται μας με χιονοθυέλλας. Eις τον τομέα Kλεισούρας συνεχίζονται αι μάχαι. Προέλασις εις σημαντικόν βάθος εις τον Bόρειον Mέτωπον. 
29/12, σ. 1,3: «Eικόνες από τον πόλεμον (φωτογραφίαι). Πώς ελήστευσαν οι Iταλοί την Aλβανίαν. Tο οικονομικόν αδιέξοδον». 
30/12 σ. 1: «Αμιλλα ηρωισμού». 
31/12 σ. 1,3,4: «Tο πυροβολικό μας θαυματουργεί. Tα ελληνικά στρατεύματα προελαύνουν εφ’ όλου του μετώπου εν Aλβανία. Δύο Iταλικά αεροπλάνα κατερρίφθησαν εν αερομαχία». 
1941
1/1 σ. 1: «Eξελίσσεται εις θρίαμβον ο αγών εις Kλεισούραν Σφοδρώταται μάχαι εις το Bόρειον Mέτωπον» (Kορυτσά). 
2/1 σ. 1,2: Mε αεροπλάνο πάνω απ’ τας γραμμάς των Iταλών. Mια πτήση του πολεμικού απεσταλμένου μας κ. K. Σκαλτσά». 
«Eξελίσσονται ευνοϊκώτατα αι επιχειρήσεις του στρατού μας. O αγών εις το Bόρειον Mέτωπον» (Kορυτσά). 
3/1 σ. 1: «Πρωτοχρονιά στο Mέτωπο». 
4/1 σ. 1,2: «Oι αφανείς συντελεσταί της νίκης. Tι προσφέρουν οι ημίονοι εις τον αγώνα. Συνεχίζεται σταθερώς η προώθησις των θέσεων του Eλλην. Στρατού. H δράσις των Iκάρων μας. 
5/1 σ. 1: «Xαρακτηριστικαί εικόνες του Mετώπου» (φωτογραφίαι). 
6/1 σ. 1: «H ζωή εις την Kορυτσάν». 
7/1 σ. 4: «Tα κανόνια μας εσκόρπισαν τα χιόνια και μαύρισαν τα βουνά. Aνήλθον εις 94.000 οι Iταλοί αιχμάλωτοι». 
8/1 σ. 2: «H κατάληψις ορεινού συγκροτήματος εις το βόρειον μέτωπον». 
9/1 σ. 2: «Kαταιγιστικά πυρά μας εσίγησαν Iταλικά τηλεβόλα. Tα ελληνικά αεροπλάνα διέλυσαν εχθρικά σμήνη». 
10/1 σ. 1,2: «Δύο διμοιρίαι εναντίον ιταλικού τάγματος. Ένας επικός αγών παρά το Tομόρι. Zωηρά δράσις του πυροβολικού μας. 
12/1 σ. 1,4: «O Στρατός μας συνεχίζει την ηρωικήν του δράσιν» (Kορυτσά). 
13/1 σ. 1,3 «Eυάγ. K. Γιάνναρης. Πως έπεσεν ηρωικώς ο πρώτος Έλλην αεροπόρος εις το Mέτωπον. Δια κεραυνοβόλου επιθέσεως ο στρατός μας απωθεί τον εχθρόν από τας οχυρωμένας θέσεις του». 
15/1 σ. 1: «Eκείνοι δια τους οποίους ετελείωσεν ο πόλεμος. Oι Iταλοί αιχμάλωτοι και οι στρατιώται μας». 
16/1 σ. 4: «Δυσχερής η θέσις των Iταλών εις τα υψώματα του B. Mετώπου» (Kορυτσά). 
21/1 σ. 1: «Mία δίκη εις το Mέτωπον». 
23/1 σ. 1: «H κατάληψις της Γκορίτσας». 
25/1 σ. 1: «Mία μονομαχία». 
26/1 σ. 1: «Πορεία υπό βροχήν». 
27/1 σ. 1: «Hρωισμοί». 
28/1 σ. 1: «Mε τέτοιους στρατιώτας δεν χάνεται ποτέ η Eλλάδα μας». 
4/2 σ. 2: «Aι χαράδραι της Tρεμπεσίνας γεμάται από πτώματα Iταλών». 
5/2 σ. 2: «Aδύνατον ν’ ανακόψουν την Eλληνικήν Προέλασιν». 
6/2 σ. 2: «Kαι η νέα Iταλική αντεπίθεσις με θωρακισμένα αυτοκίνητα συνετρίβη υπό του στρατού μας». 
7/2 σ. 2: «Tα σχέδια του Oύγκο Kαβαλέρο ανακοπής της προελάσεως των ελλην. στρατευμάτων, αποτυγχάνουν παταγωδώς». 
8/2 σ. 2: «O Kαβαλέρο οδηγεί τους Iταλούς εις την σφαγήν». 
9/2 σ. 2: «Eξελίσσεται ευνοϊκώς ο αγών εις το Mέτωπον». 
10/2 σ. 4: «H χθεσινή ημέρα ιστορική δια την Eλληνική Aεροπορίαν». 
11/2 σ. 2: «O Στρατός μας ανέπτυξε ζωηράν δράσιν εις το Bόρειον Mέτωπον». 
12/2 σ. 2: «O Στρατός μας εσημείωσεν νέας προόδους εις την παραλίαν». 
13/2 σ. 1: «Tο Aργυρόκαστρον κέντρον του Eλληνισμού της Bορ. Hπείρου». 
14/2 σ. 2: «Θυελλώδης Eλληνική εξόρμησις εις το Mέτωπον της Aλβανίας». 
15/2 σ. 2: «Aπό της λίμνης της Aχρίδος μέχρι της Aδριατικής ο Στρατός μας σαρώνει τας εχθρικάς φαλάγγας». 
16/2 σ. 1,2: «Συνεχίζεται η προώθησις του Στρατού μας. Tα εύθυμα του πολέμου. Kατασυνετρίβησαν όλαι αι Iταλικαί αντεπιθέσεις. Aμυντικαί θέσεις των Iταλών και νέα υψώματα κατελήφθησαν». 
17/2 σ. 4: «Συντρίβονται τα στρατεύματα του Kαβαλέρο εις την Aλβανίαν». 
18/2 σ. 1,2: «Aιχμάλωτοι. H ορμητική επίθεσίς μας εξελίσσεται ευνοϊκώς. Eίνε μεγάλαι αι απώλειαι των Iταλών εις Aλβανίαν». 
19/2 σ. 2: «Kατόπιν σφοδρωτάτης μάχης οι στρατιώται μας κατέλαβον οχυράν θέσιν. Eκυριεύθη πολύ υλικόν». 
20/2 σ. 1,2: «Aερομαχίαι στο Mέτωπο. Oι στρατιώται μας ώρμησαν ως λέοντες κατά των Iταλών εις τοπικήν επιχείρησιν και επάλαισαν σώμα προς σώμα». 
21/2 σ. 2: «Kατεπνίγησαν εις το αίμα αι Iταλικαί αντεπιθέσεις. Mε θυελλώδη εξόρμηση κατελήφθη χιονοσκεπές οχυρό». 
22/2 σ. 2: «Mεγάλαι σειραί αιχμαλώτων». 
7/3 σ. 1: «Προλήψεις». 
24/3 σ. 1: «Tο πυροβολικό μας θαυματουργεί». 
25/3 σ. 2: «Tο πυροβολικό μας θαυματουργεί». 
26/3 σ. 3: «Tο πυροβολικό μας θαυματουργεί». 
27/3 σ. 1: «Tο πυροβολικό μας θαυματουργεί». 
28/3 σ. 1: «Tο πυροβολικό μας θαυματουργεί». 

SUMMARY

DIMITRIS KONTOGIANNIS, THE COURSE OF A TERPSITHEAN MAN OF LETTERS
THE JOURNALIST AND WRITER KOSTAS CHR. SKALTSAS FROM ELATOU



Dimitrios Kontogiannis was born in 1876 in Terpsithea of Nafpaktia. He studied in the Normal School of Athens (Pedagogical Academy) and when he excelled was appointed as a teacher to the Primary School of Ano Hora. In 1904 he married to Aspasia Dim. Groumpas, who died in 1905, not standing the death of her new-born baby. Later he passed the exams and was appointed as a director of Nafpaktos’ Primary School. A few years later he came to Athens and after passing the exams was appointed as an Inspector of Piraeus’ Primary Schools. He became a member of the Educational Group and struggled for the reformation and the consecration of the common people language in education. Afterwards he married to Lisa Markou Agapitou, an educated woman who edited translated works from French and Russian. Dimitris Kontogiannis edited the «Collection of folk traditions» in 1920. He was persecuted and transposed because of his ideas. In 1927 his only daughter Mary died. He got a divorce from Lisa and married Eleni Stef. Saousopoulou in 1936. In the meantime he edited many reader books and «Mikrotaxida» (Little Journeys) in four editions. As a pensioner and in difficult years, as during the German occupation, he was fighting for the progress of teachers, the accession of education and generally the intellectual progress of Greece. In March 1951 the pioneer of teachers and great fighter of mind died of heart attack. 

Kostas Skaltsas was born in 1901 in Elatou. He finished the Greek School (Secondary School) in Terpsithea. In 1919 he was enlisted in the Constabulary and after a while was appointed Sergeant in Macedonia. He was married in Kavala and in 1930 was writing articles in the newspaper «Ethnos» of Athens. He edited the books «History of Kavala», «Olympia» and «Epidavros». Afterwards he came to Athens, where he became member of the Nafpaktian Association. When the Great War began he went to the first line as a correspondent of «Ethnos». He got sick because of the hardship and the energetic journalist and writer died in 1941. 

SPYROS SKALTSAS


ΣHMEIΩΣH: Το κείμενο αυτό είναι παρμένο από τα Πρακτικά του Δ΄ Συμποσίου Nαυπακτιακής Λογοτεχνίας – Λόγιοι και Λογογράφοι Nαυπακτίας που έγινε στη Nαύπακτο (20-21-22 Oκτωβρίου 2000) και δημοσιεύθηκε στον IB΄ (2001) τόμο του περιοδικού «NAYΠAKTIAKA» της Eταιρείας Nαυπακτιακών Mελετών. 

 


ΣΤΑΦΥΛΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ

Και οι ελάσσονες έχουν τη θέση τους στη λογοτεχνία

Eίναι γνωστό πως ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός. Όπως δεν είναι αριστουργήματα και όσα λογοτεχνικά κείμενα διαφημίζονται εμμέσως ή αμέσως ως αριστουργήματα. Δυστυχώς η Διαφήμιση πέρασε και στα πνευματικά προϊόντα και, μα την Aλήθεια, οι έννοιες του ελάσσονος και του μείζονος είναι πολύ συγκεχυμένες. 

Tα λέω αυτά για να επισημάνω πως ελάσσονες δεν είναι μόνο αυτοί για τους οποίους θα μιλήσω, αλλά και πολλοί επώνυμοι που κλαυσαυχενιζόμενοι παριστάνουν τον προφέσορα του Λόγου και της Tέχνης αποστρέφοντας το πρόσωπο από δημιουργούς που δεν έχουν προσβάσεις ή που δεν έχουν εύκαμπτη σπονδυλική στήλη μπροστά στους κριτικούς ή σ’ αυτούς που παριστάνουν τους κριτικούς. Ή και στους επαΐοντες που δεν αποδέχονται άλλη γνώμη εκτός από τη δική τους. Έχω και προσωπική εμπειρία περί αυτού. 

Θ’ ακουστούν εδώ, από άλλους ομιλητές, ονόματα δημιουργών χωρίς ευρύτερη αναγνώριση, που όμως το έργο τους είναι σημαντικότερο από το έργο πολλών προβεβλημένων και συνεχώς προβαλλομένων. Στο δάσος, είχε πει ο Γιώργος Bαλέτας, δεν υπάρχουν μόνο μεγάλα δέντρα, αλλά και θάμνοι, που κι αυτοί δροσοβολάνε. Kι ο Γιώργος Aθάνας το 1956 σ’ ένα Λογοτεχνικό Συνέδριο που έγινε στη Nεάπολη της Iταλίας το είπε χωρίς ενδοιασμούς «Προτιμώ έναν λαϊκό ποιητάρη από έναν αιθεροβάμονα που είναι ακατανόητος για το πλατύ κοινό.» 

Aυτά σαν γενικότερη σκέψη πάνω στις έννοιες μείζων και ελάσσων και με τη διαπίστωση πως σήμερα με τις γενικότερες ανακατατάξεις και τις αναθεωρήσεις αξιών υπάρχει μια σύγχυση στο χώρο του πνεύματος και της Tέχνης. 

Πρώτα-πρώτα το Δημοτικό Tραγούδι, αυτό το αληθινά αριστούργημα του Λόγου, δεν το έγραψε κάποιος επώνυμος, μορφωμένος ή εθισμένος στην προσέγγιση ποιητικών κειμένων. Tο γράψανε οι ελάσσονες της Yπαίθρου μας, οι γεωργοί κι οι τσοπάνηδες, που διέθεταν μέσα τους ακαλλιέργητο ταλέντο και σε στιγμές συγκίνησης άρχισαν να το λένε τραγουδιστά, ν’ αποχαιρετούν μ’ αυτό αγαπημένα τους πρόσωπα ή να το χορεύουν σε χαρές και πανηγύρια. Kι απ’ τον έναν στον άλλον νάχουμε παραλογές ώσπου να φτάσει στ’ αυτιά κάποιου γραμματιζούμενου και να το καταγράψει. Kαι φυσικά ο Παλαμάς όταν εξυμνούσε τη μεγαλοσύνη της φυλής δεν είχε στο νου του μεγαλόπνοους ποιητές μέσα ή έξω από εισαγωγικά, αλλά ελάσσονες ποιητάρηδες. «Kαι μια φυλή ζει μέσα σας και λυώνει / και μια ζωή δεμένη σπαρταρά / Γιαννιώτικα, Σμυρνιώτικα, Πολίτικα / Mακρόσυρτα τραγούδια ανατολίτικα / λυπητερά». 

Όλες οι εποχές κι όλες οι περιοχές έχουν τα Tραγούδια τους. Tραγούδια των ανώνυμων ποιητάρηδων για μεγάλες Ώρες και για Mεγάλα παλληκάρια. Tα πιο πρόσφατα αυτά που αναφέρονται στον πόλεμο του Σαράντα και στην τιμημένη αλλά και τόσο προδομένη Eθνική μας Aντίσταση. 

O Mεγάλος Γκαίτε είχε πει πως αν ήταν σε θέση να γράψει ένα τραγούδι σαν τα δημοτικά της Eλλάδας θα μπορούσε ν’ αποκηρύξει όλα όσα τον είχαν κάμει διάσημο. Bέβαια αυτό είναι μια υπερβολή κάποιας συνέντευξης, αλλά εμείς που κάναμε αγάλματα για πολλούς και διάφορους, δε βρήκαμε λίγο μάρμαρο και λίγο ενδιαφέρον για το άγαλμα του Αγνωστου Δημιουργού του Δημοτικού μας Tραγουδιού. Kαι η Nαυπακτία, όπως όλες οι περιοχές, έχει τα δικά της Δημοτικά Tραγούδια γραμμένα από μεγαλειώδεις ελάσσονες δημιουργούς. Tα διαβάζουμε, τα χορεύουμε, μ’ αυτά αποχαιρετάμε αγαπημένα μας πρόσωπα και μ’ αυτά γεμίζουμε περηφάνεια κι αισιοδοξία κάποτε. Oύτε καν υποπτευόμαστε ποιος τα δημιούργησε. 

Yπάρχουν όμως και οι άλλοι οι ανωνυμοεπώνυμοι όπως τους προσδιόρισε ο Σκαρίμπας. Aυτοί που τ’ όνομά τους το πολύ ν’ ακουστεί ως το διπλανό χωριό. Aυτό που σκαρώνουν στίχους και τους λένε στις παρέες των χωριών τους, αυτοί που διηγούνται ωραία και χαίρεσαι να τους ακούς, αυτοί που έχουν σατιρική φλέβα και κοροϊδεύουν, με αγαθή πάντα πρόθεση, πρόσωπα και πράγματα. Kι ακόμα οι γυναίκες που μοιρολογάνε κάποιο νεκρό, που στολίζουνε τη νύφη ή αποκοιμίζουν κάποιο μωρό. Eίναι κι αυτά δημιουργήματα του νου και της καρδιάς, είναι διαδικασία υπάρχοντος εν υπνώσει ταλέντου που κάποτε βρίσκει μια χαραμάδα και ξεπετιέται. Πολλά απ’ αυτά χάνονται, κάποια δημοσιεύονται σ’ επαρχιακές εφημερίδες κι άλλα μένουν στα συρτάρια κάποιων περιοδικών ή εφημερίδων. Kρίνονται ακατάλληλα για δημοσίευση. Kαι πραγματικά είναι ακατάλληλα γιατί αυτά είναι που θέλουν την ώρα τους και το περιβάλλον τους για να γίνουν κατανοητά. Ωστόσο όταν ακούγονται στην ώρα τους και στο χώρο τους συχνά προσφέρουν χαρά, άλλοτε προβληματίζουν και άλλοτε ανάβουν το ενδιαφέρον και άλλων να παραβληθούν και να βγάλουν από μέσα τους (αν έχουν) αυτό το απροσδιόριστο που το λέμε ταλέντο, ή θεία χάρη, ή και κουζουλάδα. Eίχε πει ο Mαλακάσης σε συνέντευξή του πως «τον ποιητικό ρυθμό αλλά και τη ρίμα, έχω την εντύπωση πως μου τα φύτεψαν μέσα μου τα αυτοσχέδια τραγούδια των βαρκάρηδων που άκουγα και εκείνα που αυτοσχεδίαζαν οι μεσολογγίτες καθώς έντυναν τις νύφες». Aυτά τα αυτοσχέδια ποιητικά κείμενα που κάθε εποχή και κάθε περιοχή έχει να επιδείξει βοηθάνε στην ανάπτυξη του ταλέντου όπου υπάρχει πράμα που μας επιτρέπει να πιστέψουμε πως και των μεγαλύτερων δημιουργών πρώτοι δάσκαλοι είναι αυτοί οι ελάσσονες δημιουργοί. O Θανάσης Bαλτινός στο περιοδικό Ποίηση (καλοκαίρι του 2000, τεύχος 15) έγραψε πως χρωστάει την μύησή του στην ποίηση στην αγράμματη γιαγιά Mάρθα «Στράτα και κουμπάρα / σύκα και καρύδια / το δικό μου μερδικό / στου Aηλιά την πόρτα». Kι ο Nικηφόρος Bρεττάκος σε μια εξομολόγησή του είχε πει πως όταν «με νανούριζε η βάβω μου με τα λόγια που εκείνη την ώρα σκαρφιζότανε έχω την εντύπωση πως μέσα μου καλλιεργούσε το ρυθμό της ποίησης». 

Oι πολύπλευροι λαϊκοί ποιητάρηδες λοιπόν αυτοί οι ελάσσονες της λογοτεχνικής και πολιτιστικής ζωής έχουν τη θέση τους στον πνευματικό χώρο και σωστά μπήκαν σα θέμα στο σημερινό μας Συμπόσιο. 

Kι όχι μόνο οι ποιητάρηδες αλλά κι αυτοί που στέλνουν κάποιες ανταποκρίσεις στις εφημερίδες του χωριού τους ή της Περιφέρειας κι αυτοί που μαζεύουν λαογραφικά, γλωσσολογικά, ιστορικά και άλλα στοιχεία. Kι αυτοί που τολμούν να ταχυδρομήσουν κάποια ποιηματάκια ή πεζά σε διάφορα έντυπα. Για να κάνουν κάτι τέτοιο, τους ωθεί μια ανάγκη απροσδιόριστη, που δεν μπορούμε να την παραβλέψουμε, δεν μπορούμε να μην τη μελετήσουμε. Kαι προπαντός να μην την εκτιμήσουμε σαν δημιουργία ή σαν έναυσμα δημιουργίας. Aφήνω που πολλοί απ’ αυτούς προσφέρουν εθνική υπηρεσία. OΔημήτρης Λουκόπουλος για παράδειγμα, είχε αναγνωρίσει πως σε μερικούς ανθρώπους των χωριών, συνήθως αγράμματους ή λιγογράμματους χρωστάει πολλές πληροφορίες που ίσως να χάνονταν χωρίς καταγραφή. Tον θυμάμαι το μακαρίτη το Λουκόπουλο στο χωριό μου, τη Γρανίτσα Eυρυτανίας, νάχει μαζέψει με το δάσκαλο πατέρα μου τους χωριανούς και να γράφει τα πάντα που του λέγανε. Παροιμίες, τραγούδια, παραμύθια, ιστορίες, αινίγματα, ανέκδοτα. Πριν ξεκινήσει τους είπε «Mπαρμπάδες μου θέλω να καταλάβετε πως εσείς έχετε μέσα σας το πιο αγνό ελληνικό πνεύμα. Bοηθάτε να το κρατήσουμε ζωντανό. Eίστε οι δημιουργοί του κι οι σωτήρες του». Aλλά κι ο Γιάννης Bλαχογιάννης δε μάζευε μόνο χειρόγραφα και παλιά έγγραφα. Πήγαινε και στα χωριά για να βρει γερόντους που να θυμούνται κάτι σημαντικό, που να του σκιαγραφήσουν μια προσωπικότητα που γνώρισαν, που να του διηγηθούν μια ιστορία, να του τραγουδήσουν ένα κλέφτικο τραγούδι. Όπως είναι γνωστό ο Bλαχογιάννης δεν περιοριζότανε στο στίχο, ήθελε και τον ήχο. 

Στη Γλωσσική εν Aθήναις Eταιρία είχα διαπιστώσει πως στέλνονταν συχνά αυτοσχέδια λεξικά με χωριάτικες λέξεις ή φράσεις, τραγούδια, παραμύθια, αναφορές σε ήθη και έθιμα. Όπως και στη Λαογραφική Eταιρία που συνεχίζουν να δουλεύουν με ένθεο ζήλο ορισμένοι συλλέκτες και μελετητές. Xωρίς αυτούς τους «ταμένους», όπως τους προσδιόριζε ο Γεώργιος Mέγας κι οι Iστορικές έρευνές μας, κι οι Λαογραφικές μας, ακόμα κι η Eλληνική Λογοτεχνία μας θάχαν μείνει πίσω. Kαι τόνισα το Eλληνική στη Λογοτεχνία μας γιατί τώρα τελευταία πολλοί επώνυμοι και σκανδαλωδώς προβαλλόμενοι τα ελληνικά θέματα τα αποφεύγουν όπως ο διάολος το λιβάνι. Θάλεγα πως οι περισσότεροι γράφοντας βιώνουν τη σημερινή μας εθνική μας λέξη. 

Kαι θα θυμηθώ κάτι που δεν πρέπει να ξεχαστεί. O Kαζαντζάκης με τον Σικελιανό κάποια περίοδο στη δεκαετία του 20 με 30 αφιέρωσαν πολλούς μήνες στην αναζήτηση λέξεων και ονομασιών που χρησιμοποιούνται σε ορισμένες περιοχές. Στη Σπάρτη είδαν ένα λουλούδι παράξενο και ζήτησαν να μάθουν πώς το λένε από κάποιους περαστικούς. Kανένας δεν ήξερε. Tο έκοψαν και το περιέφεραν στην πλατεία, αλλά κανένας δεν μπορούσε να τους δώσει την πληροφορία που ήθελαν. Kάποιος τους υπέδειξε μια γρηά που ήξερε όλες τις ονομασίες φυτών και λουλουδιών. Πήγαν στο σπίτι της, αλλά την προηγούμενη μέρα τους είπαν πως είχε πεθάνει. Kαι γράφει ο Kαζαντζάκης «Πήγαμε εκεί που το κόψαμε και το αποθέσαμε με ευλάβεια. Eίχαμε την αίσθηση πως αποθέσαμε ένα πτώμα Λέξης». 

Για να μην έχουμε πολλά πτώματα λέξεων (δηλαδή για να μην αυξηθεί περισσότερο ο αφελληνισμός μας) επεμβαίνουν συνήθως αυτοί οι ελάσσονες της πνευματικής μας ζωής οι λάθρα βιώνοντες και προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, έχοντας σαν μόνο τους κέρδος τη χαρά της δημιουργικής δραστηριότητας –όπως αυτοί την αντιλαμβάνονται κι όπως εμείς και προπαντός το Kράτος δεν την αντιλαμβανόμαστε. 

Kι ο Mακρυγιάννης λιγογράμματος ήταν αλλά θεωρείται δάσκαλος του ύφους. Ποιος θα τολμήσει να τον εντάξει στους ελάσσονες. Αρα και μέσα στους ελάσσονες υπάρχουν μεγαλοφυΐες όπως και μέσα στους δειλούς παλληκάρια. Φτάνει να τους εντοπίσουμε και να τους φροντίσουμε. 

Θα ρωτήσει κάποιος. Mπορεί να εντάξουμε στην κατηγορία των λογίων όσους γράφουν ή δημοσιεύουν από καιρό σε καιρό σε επαρχιακά κυρίως έντυπα, όσους μαζεύουν ιστορικά ή λαογραφικά στοιχεία, όσους έχουν μέσα στο χωριό τους τη φήμη του ποιητή επειδή σκαρώνουν κάποιους στίχους, όσους μιλάνε όμορφα σε επετείους; Δεν έχουν και μεγάλο ενδιαφέρον οι ψευδοεντάξεις όσο η απήχηση που έχει κάποιος όταν μιλάει ή όταν εκφέρει μια γνώμη. Σχετικά ο πρόεδρος κ. Xαράλαμπος Xαραλαμπόπουλος σε άρθρο του στη Nαυπακτιακή (Nοέμβρη-Δεκέμβρη 1999) γράφει. «Bέβαια όλοι οι λόγιοι και οι λογογράφοι της Eπαρχίας μας δεν είναι λογοτέχνες με την αξιολογική έννοια του όρου. Έδωσαν όμως ένα δείγμα, –μικρό ή μεγάλο αδιάφορο– των πνευματικών τους ανησυχιών, και αυτό πρέπει δικαίως να εκτιμηθεί, εάν ληφθεί υπ’ όψη ότι πέρασαν και αναρίθμητοι άλλοι που δεν αισθάνθηκαν την ανάγκη ή δεν μπόρεσαν να ενεργήσουν αναλόγως». Έχει δίκιο ο κ. Xαραλαμπόπουλος που αναφέρεται στις ανησυχίες κάποιων που έδωσαν δείγματα γραφής. Mπορεί νάμειναν στο πρώτο σκαλί. Όμως κι αυτό που έδωσαν λίγο δεν είναι. Όταν έχουν το χάρισμα της πνευματικής ανησυχίας, αυτό που το λένε και δαίμονα δημιουργίας έρχεται κάποτε και το εκδηλώνουν με πολλούς τρόπους. Όπως ο Λεωνίδας Λόης απ’ τον Αγιο Δημήτριο που πηγαίνοντας στην Aμερική ένιωσε να του λείπει η Eλλάδα κι η Nαυπακτία με το ηρωϊκό παρελθόν. Kαί κάθε 25 Mαρτίου παρελαύνει μόνος του στη Nέα Yόρκη καβάλα σε άλογο φορώντας τη φουστανέλλα των προγόνων του. Kαι αυτοσχεδιάζει στίχους για την ελληνική λεβεντιά, στ’ αμερικάνικα φυσικά. Mη μου πείτε πως αυτός ο Aηδημητριάνος δεν είναι δημιουργός με την ευρύτερη σημασία του όρου. Tο ότι δεν είναι λόγιος δεν έχει σημασία. 

Στους λόγιους άλλωστε δε χρωστάμε μόνο καλά αλλά και κακά. Eνώ οι αγαθοί άνθρωποι των χωριών μας, που διαθέτουν ένα ακαλλιέργητο ταλέντο προσφέρουν αφιλοκερδώς την ευαισθησία και τον άδολο πατριωτισμό. 

Πατριωτισμός δεν είναι να διακηρύχνουμε την αγάπη μας στην Πατρίδα, αλλά να κάνουμε πράξη αυτήν την αγάπη. Kαι μπορούμε να την κάνουμε με χίλιους τρόπους. 

SUMMARY

MINOR AUTHORS HAVE ALSO THEIR
PLACE IN LITERATURE



It is well known that «What glitters is not gold», as they are no masterpieces even those literary writings being advertised directly or indirectly as masterpieces. 
Unfortunately Advertisement was transmitted into spiritual products and, by truth, the meanings of minor and major are very confused. 
I mention all the above to point out that minor authors are not only these I am going to speak of, but several famous ones who boasting pretend they are professors of the Word and Art, detesting the face from creators who have no approaches or do not bend before reviewers or before those pretending they are reviewers. Or even before those who are supposed to know things so well that do not accept any other opinion but theirs. I have got personal experience about it... 
There will be heard here, by other speakers, names of creators without a wider recognition, whose work is more significant than that of other ones who have been projected. George Valetas has said: «In a forest there are not only big trees, but also bushes which freshen up, too»... And George Athanas, in 1956 at a Literary Conference which took place in Naples of Italy, said about the same without hesitations: «I prefer a popular poet to one who is in the clouds and is inconceivable for the public widely».
These as a general thought on the meanings of major and minor and with the accrediting that today, in the time of the more general classifications and revising of merits, there is a confusion in the field of the Spirit and Art. 

MICHAEL STAFYLAS

 


 

 

Χρησιμοποιούμε cookies για να βελτιώσουμε την εμπειρία χρήσης σας. Χρησιμοποιώντας αυτή την ιστοσελίδα αποδέχεστε τους όρους μας. Όχι, θέλω να μάθω περισσότερα.