ΓΟΥΛΙΜΗ ΑΛΚΗ

κείμενο: ΚΙΡΑ ΣΙΝΟΥ

 «Το ελληνικό παραμύθι έχασε μία από τις πολυγραφότατες συγγραφείς του. Η ?λκη Γουλιμή1, ένας άνθρωπος τρυφερός, γλυκός και γενναιόδωρος, βρέθηκε χθες νεκρή στο σπίτι της όπου έμενε μόνη και ξεχασμένη, όπως λένε οι ελάχιστοι φίλοι που της είχαν απομείνει». Αυτά έγραψε στην Ελευθεροτυπία η Νινέτα Κοντράρου-Ρασιά, όταν πληροφορήθηκε για το θάνατο της ?λκης. 


Η ?λκη Γουλιμή ήταν μία από τις πρώτες συγγραφείς που ασχολήθηκαν μεταπολεμικά με το παιδικό βιβλίο. Το παιδικό βιβλίο δεν ήταν της μόδας ακόμα, όπως είναι σήμερα που ο κάθε συγγραφέας προσπαθεί να γράψει ένα βιβλίο για παιδιά κι ο κάθε εκδότης να εξασφαλίσει κάποιο για τις εκδόσεις του. Ήταν ελάχιστοι οι συγγραφείς εκείνα τα χρόνια που καταδέχονταν να γράψουνε για παιδιά, μια και η παιδική λογοτεχνία θεωρούνταν το αποπαίδι της λογοτεχνίας. Όμως η ?λκη επέλεξε αυτόν τον δρόμο. Αγαπούσε τα παιδιά, αν και δεν είχε δικά της, και λάτρευε το μικρό ανιψιό της για τον οποίον διοργάνωνε πάρτι στο Καλιφτάκι, το οικογενειακό τους κτήμα στη Νέα Κηφισιά, όπου μάζευε τους φίλους του και τους διάβαζε ιστορίες από τα βιβλία της. Κι ήταν πολλά τα βιβλία της. Τριάντα τον αριθμό. 

Η ?λκη Γουλιμή γεννήθηκε στην Αθήνα το 19262. Πατέρας της ήταν ο δικηγόρος, φανατικός εραστιτέχνης βοτανολόγος και συγγραφέας του βιβλίου Wild Flowers of Greece Κωνσταντίνος Γουλιμής, κι απ’ αυτόν πήρε τις γνώσεις της γύρω από τα βότανα και τα φυτά, τις οποίες χρησιμοποίησε αργότερα στα βιβλία της. Η μητέρα της, η Ειρήνη Γουλιμή, ήταν αδελφή της Κούλας Πράτσικα της μεγάλης χορογράφου και ιδρύτριας της διάσημης σχολής χορού και γυμναστικής απ’ όπου απεφοίτησαν πολλά γνωστά ονόματα. Διετέλεσε επίσης επί χρόνια πρόεδρος του γνωστού ορφανοτροφείου για κορίτσια «Αμαλίειο», κάτι που για την ?λκη σήμαινε επαφή με παιδιά. 

Τα παιδικά και νεανικά της χρόνια η ?λκη τα πέρασε μαζί με τη μητέρα της στο Καλιφτάκι, γιατί ο πατέρας και ο αδελφός της είχαν φύγει να πολεμήσουν τους Γερμανούς στη Μέση Ανατολή, αφήνοντας πίσω μόνες τη μάνα και την κόρη. Αυτό το κτήμα και τα βιώματα της Κατοχής παίζουν μεγάλο ρόλο σε πολλά από τα έργα της. 

Πρωτοπαρουσιάστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1954 γράφοντας μικρές ιστορίες και διηγήματα για παιδιά στα περιοδικά Το Ελληνόπουλο και Οι φίλοι του παιδιού. Από το 1956 ως το 1959 υπήρξε τακτική συνεργάτις της θείας Λένας (Αντιγόνης Μεταξά) στην «Ώρα του παιδιού», στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας. Συνεργάστηκε με το ιστορικό περιοδικό Διάπλασις των παίδων, στην δεύτερη περίοδο της έκδοσής του (1958-1965), τον Ταχυδρόμο, στη στήλη για παιδιά, την εφημερίδα Νίκη, επίσης στη στήλη για παιδιά και με τα παιδικά περιοδικά Γειά Χαρά, Tο Ρόδι και Συνεργασία. 

Το 1960 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα Το μυστικό του κόκκινου σπιτιού, ένα αστυνομικό που για σκηνικό έχει τον καταστροφικό σεισμό της Ζακύνθου. Η ?λκη πίστευε πως ένα βιβλίο που έχει για βάση του ένα μυστήριο αρέσει περισσότερο στα παιδιά. Κι αυτός είναι ο λόγος που τα άλλα πέντε μυθιστορήματα που ακολούθησαν είχαν κι εκείνα αστυνομική υφή: Ο μυστηριώδης επισκέπτης έχει για θέμα την αρχαιοκαπηλία, Ο χαμένος θησαυρός που η δράση του εξελίσσεται σ’ ένα κτήμα όμοιο με το Καλιφτάκι, περιστρέφεται γύρω από μια κλοπή, Ο χρυσαφένιος κρίνος έχει για θέμα τον κρίνο που ανακάλυψε ο πατέρας της συγγραφέα στις βοτανολογικές περιπλανήσεις του στα βουνά και που κάποιοι ξένοι προσπαθούν να τον αρπάξουν, ενώ στην Εξαφάνιση του Ανταίου εκτός από το μυστήριο, η συγγραφέας χρησιμοποιεί στοιχεία επιστημονικής φαντασίας και μας δίνει πολλές πληροφορίες γύρω από την αστρονομία, ένα ακόμη χόμπι της. Την Αόρατη Σελίδα, το έκτο μυθιστόρημά της, η συγγραφέας το εμπνεύστηκε από την τραγωδία της Κύπρου, την οποία επισκέφτηκε κατ’ επανάληψη κατά τη διάρκεια της συγγραφής του βιβλίου, για να μείνει όσο πιο κοντά γινόταν στα πραγματικά γεγονότα, δίχως όμως να ξεχάσει να περάσει κι εδώ κάποιο μυστήριο. 

Τα βιβλία της με παραμύθια και διηγήματα είναι πολύ περισσότερα: Η ακατάδεχτη πεταλούδα, Οι τρεις φίλοι, Ο κήπος του Αγγελάκη, Τα παραμύθια της μανούλας, Το γκρινιάρικο αστεράκι κι άλλα παραμύθια, Το τεμπέλικο αρκουδάκι, Τα άμυαλα ποντικάκια, Τα γενέθλια του καφετούλη, Τα πεισματάρικα κατσικάκια, Η πονηρή αλεπού και τ’ άταχτα κοτοπουλάκια, Η γαλαζούλα αποτελούν μια ολόκληρη συλλογή παραμυθιών για μικρότερα και μεγαλύτερα παιδιά. 

Συλλογές από διηγήματα είναι Το γαλάζιο ποδήλατο, Η σοφή Ασπάσω, Οι δυο άγκυρες και το Σ’ ευχαριστώ παππού, εμπνευσμένο από ένα πραγματικό γεγονός που της συνέβη στο Καλιφτάκι, στα χρόνια της Κατοχής. 

Τα άγρια ζώα και τα παιδιά τους ανήκουν φυσικά σε μια ξεχωριστή κατηγορία. 

Ένα άλλο πεδίο όπου διέπρεψε η ?λκη είναι η μυθολογία. Την αγαπούσε με πάθος και τη μελετούσε συνέχεια. Αποτέλεσμα αυτού του πάθους ήταν τα βιβλία της Ο Περσέας, όπου αφηγείται με τρόπο μυθιστορηματικό τη ζωή του μεγάλου ήρωα, Η Αργοναυτική Εκστρατεία, Τα ταξίδια του Οδυσσέα κι Ο Ηρακλής και τα κατορθώματά του, βιβλία που φέρνουν το παιδί κοντά στους μύθους των Αρχαίων Ελλήνων. Η ΄Αλκη υποστήριζε μάλιστα τη θεωρία ότι αυτά τα πρόσωπα κάποτε ζήσανε κι ότι οι άθλοι και οι περιπέτειές τους εντυπωσίασαν τόσο τους σύγχρονούς τους, που διατηρήθηκαν ως μύθοι πλέον στη μνήμη του λαού μας. 

Στο βιβλίο της Μια φορά κι έναν καιρό άλλοτε… και τώρα η συγγραφέας παντρεύει τις δύο της αγάπες, τη μυθολογία και τη βοτανική. Το πρώτο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο σε μύθους γύρω από τα βότανα, όπου πάντα υπάρχει ένας επίλογος που μας παρουσιάζει τις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού, ενώ το δεύτερο μας διηγείται μύθους γύρω από τους πλανήτες και αστερισμούς. Αυτά τα διηγήματα που είχαν αρχικώς δημοσιευθεί στο Γειά χαρά και Το Ρόδι συγκεντρώθηκαν αργότερα σ’ ένα τόμο. Κάτι παρόμοιο είναι και Το Χριστουγεννιάτικο τριφύλλι, με τη διαφορά πως εδώ οι μύθοι για ζώα και φυτά συνδυάζονται με χριστιανικές παραδόσεις. Ενώ τα τελευταία βιβλία που έχει γράψει, το S.O.S. παιδιά η φύση κινδυνεύει, Η χελώνα, Η κουκουβάγια κι ο σκίουρος, διηγήματα που πρωτοδημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Συνεργασία, έχουν καθαρά οικολογικό χαρακτήρα. 

Πολλά από τα βιβλία της ?λκης έχουν βραβευτεί Ο χρυσαφένιος κρίνος (1968) και Τα παραμύθια της μανούλας (1972) βραβεύτηκαν από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά, Ο Περσέας τιμήθηκε με τον έπαινο του Κρατικού Βραβείου του Υπουργείου Πολιτισμού (1972), Ο Χαμένος θησαυρός με τον έπαινο του διεθνούς βραβείου ?ντερσεν και Η αόρατη σελίδα πήρε το Α΄ Βραβείο του Συνδέσμου Φιλολόγων Ν. Καρδίτσας (1985). Το Χριστουγεννιάτικο τριφύλλι τιμήθηκε με το βραβείο παιδικής λογοτεχνίας της Ελληνικής Εταιρείας Χριστιανικών Γραμμάτων (1991). Για την προσφορά της στην Παιδική Λογοτεχνία ο Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, της απένειμε το βραβείο της Πηνελόπης Δέλτα (1993). 

Η ?λκη κατάφερε να σπάσει το φράγμα της γλώσσας που είναι ανυπέρβλητο για τους περισσότερους Έλληνες συγγραφείς. Ο χρυσαφένιος κρίνος μεταφράστηκε στα αγγλικά, στα γερμανικά και στα γιαπωνέζικα. Το διήγημά της «Το δώρο της Σπυριδούλας» από το βιβλίο της Οι δύο άγκυρες μεταφράστηκε στα αγγλικά (1970), στα γαλλικά (1973), στα γερμανικά (1975), στα γιαπωνέζικα (1974) και όσο ξέρω, και στα ινδικά, από τις παγκόσμιες ανθολογίες παιδικού διηγήματος Children Everywhere. 

Μόλο που το κυρίως ενδιαφέρον της ήταν στραμμένο στην παιδική λογοτεχνία έχει γράψει και διηγήματα για μεγάλους που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Νέα Σκέψη. 

Πολλά παραμύθια της ?λκης, όπως και Τα ταξίδια του Οδυσσέα, Η Αργοναυτική εκστρατεία, Το χρυσόμαλλο δέρας και Ο Ηρακλής και τα κατορθώματά του κυκλοφόρησαν με μουσική επένδυση σε δίσκους και κασέτες, που με πολλή αγάπη τις επιμελήθηκε η ίδια. 

Ασχολήθηκε πολύ και με τη μετάφραση και σ’ αυτήν οφείλουν τα παιδιά τη γνωριμία τους με πολλά ξένα βιβλία που η ?λκη είχε επιλέξει και μεταφράσει από τα γαλλικά και γερμανικά. Οι περισσότερες μεταφράσεις της είχαν δημοσιευθεί σε συνέχειες στα περιοδικά με τα οποία συνεργαζόταν, μα δύο κυκλοφορούν ως βιβλία: Ο Αιμίλιος και οι ντετέκτιβ του Έριχ Καίστνερ και Ο αρχιντετέκτιβ Μπλουμκουίστ της ?στριντ Λίντγκρεν. Πρόκειται για δύο συγγραφείς που είχαν τιμηθεί με το Διεθνές Βραβείο ?ντερσεν. Όπως βλέπουμε ακόμα και για τις μεταφράσεις της η ?λκη προτιμούσε τ’ αστυνομικά. 

Η ?λκη δούλευε πολύ τα βιβλία της. Μπορούμε να πούμε ότι ήταν τελειομανής. Έλεγχε τα στοιχεία της καταφεύγοντας σ’ όλες τις δυνατές πηγές και στα πλέον σπάνια έργα. Καμιά φορά όμως θέλοντας να υπογραμμίσει κάποιο σημείο, το παράκανε, όπως στο διήγημά της «Το μήνυμα του Κωνσταντή», όπου θέλοντας να γνωρίσει στα παιδιά τη σπουδαιότητα της ελιάς, που δεν έχει παρά σπάνια ανάγκη από νερό, βάζει την Αστέρω να την ποτίζει δυό φορές τη μέρα. Έδινε μεγάλη σημασία στο λόγο, γράφοντας και ξαναγράφοντας την ίδια πρόταση μέχρι που άστραφτε σαν διαμάντι. Μπορούσε ν’ ασχολείται με τις μέρες ψάχνοντας για κάποια πιο ταιριαστή έκφραση. Θυμάμαι τότε που έγραφε το βιβλίο της για τον Αχιλλέα πόσο πολύ βασανίστηκε ώσπου να αποφασίσει τι του πήγαινε καλύτερα: το γοργοπόδαρος ή το φτεροπόδαρος. Πάντα γύρευε να βρει τους καλύτερους συνεργάτες, μουσικούς για τις κασέτες και τους δίσκους της και ζωγράφους για τα βιβλία της. 

Η ?λκη ασχολήθηκε με την παιδική λογοτεχνία όχι μόνο επειδή αγαπούσε τα παιδιά. Αυτά τα βιβλία την εξέφραζαν απόλυτα, γιατί είχε διατηρήσει πολλά από την παιδικότητά της και η ψυχή της είχε παραμείνει άδολη κι αγνή όπως ενός μικρού παιδιού. Συνάμα είχε μια προσωπικότητα εντελώς ξεχωριστή. Όπου και αν βρισκόταν, δεν περνούσε απαρατήρητη. 

Η ?λκη Γουλιμή υπήρξε ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Κύκλου του Ελληνικού παιδικού βιβλίου, του ελληνικού κλάδου της Διεθνούς Οργάνωσης του Παιδικού και Νεανικού βιβλίου ΙΒΒΥ, και μάλιστα η πρώτη γενική γραμματέας του. Ήταν μέλος της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς, της Εθνικής Εταιρείας Λογοτεχνών και της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας. 

Εκτός από τα βιβλία που είχε δημοσιεύσει, η ?λκη σχεδίαζε και είχε μάλιστα αρχίσει να γράφει τουλάχιστον άλλα τέσσερα. Το ένα ήταν εμπνευσμένο από την αγαπημένη της μυθολογία και αφορούσε τα κατορθώματα του Αχιλλέα, το δεύτερο, Το Μυστικό της δρύϊνης κασέλας, θα ήταν πάλι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, το τρίτο, Η πιο μεγάλη δύναμη, ήταν θρησκευτικού περιεχομένου και το τέταρτο, που τελευταία την απασχόλησε πολύ, ήταν μια Βίβλος για παιδιά. Όμως δυστυχώς δεν κατάφερε να τελειώσει κανένα, καθώς η υγεία της,πρέπει να είχε κλονιστεί σοβαρά τα τελευταία χρόνια, μόλο που ποτέ της δε θέλησε να επισκεφθεί γιατρό, με αποτέλεσμα να χάσει σε μεγάλο βαθμό τη μνήμη της, πράγμα που φυσικά την εμπόδιζε να δουλέψει.Ξέχασε ότι είχε πουλήσει το κτήμα της πριν από τριάντα χρόνια και πίστευε ακράδαντα πως το αγαπημένο της Καλιφτάκι της παιδικής της ηλικίας ήταν ακόμα δικό της. Περιδιάβαζε με τη φαντασία της το μεγάλο δάσος, άκουγε τα πουλιά να κελαηδούν, μύριζε το άρωμα των πεύκων και έβλεπε τις πεταλούδες να πετούν ανάμεσα στα αιωνόβια δένδρα. 

Αναθυμόταν τα παλιά κι αυτά της έδιναν παρηγοριά καθώς μόνο ελάχιστοι άνθρωποι ενδιαφέρονταν ακόμα γι’ αυτήν. Οι υπόλοιποι την είχαν ξεχάσει. Κι έτσι, όταν ήρθε να την πάρει ο θάνατος τον δέχτηκε ήρεμα. Ας είναι καλότυχη εκεί που βρίσκεται τώρα. Το αξίζει. 

1 Λόγος που εκφώνησε η Κίρα Σίνου την 1η Νοεμβρίου 2000 σε φιλολογικό μνημόσυνο για την ?λκη Γουλιμή. 
2 Η ?λκη Γουλιμή γεννήθηκε στην Αθήνα, μα καταγόταν από το Αγγελόκαστρο Μεσολογγίου, από την παλιά και αρχοντική οικογένεια των Γουλιμήδων που διακρίθηκε στα γράμματα, στην πολιτική και στους αγώνες για την ελευθερία της πατρίδος 

ΕΚΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 
ΑΛΚΗ ΓΟΥΛΙΜΗ 

  • Αναγνωστόπουλος Βασ. Δ., Τάσεις και εξελίξεις της παιδικής λογοτεχνίας στη δεκαετία 1970-1980, Εκδόσεις των φίλων, Αθήνα 1982.
  • Αναγνωστόπουλος Βασ. Δ –Φωτάκης Κ., Λεξικό Συγγραφέων, βιογραφίες-εργογραφίες, εκδ. Πατάκη.
  • Δελώνης Αντώνης, Ελληνική παιδική λογοτεχνία, 1835-1985. Από τις πρώτες ρίζες μέχρι σήμερα, εκδ. Ηράκλειτος, Αθήνα.
  • Πάτρα Νένα, ?λκη Γουλιμή, η αφοσιωμένη στο παιδικό βιβλίο, Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά, Απολογισμός έτους 1999-2000.
  • Πριόβολος Ευθύμιος, «Έφυγε η ?λκη Γουλιμή», εφημ. Το Αγγελόκαστρο, εκδ. Φιλοπροοδευτικού Συλλόγου Αγγελοκαστριτών Αθήνας, φύλ. 20, σ.3.

ΣHMEIΩΣH: Το κείμενο αυτό είναι παρμένο από το βιβλίο «ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ ΤΗΣ ΛΙΝΜΟΘΑΛΑΣΣΑΣ» που εκδόθηκε από την Παπαχαραλάμπειο Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου το 2002.

 


 

 

Χρησιμοποιούμε cookies για να βελτιώσουμε την εμπειρία χρήσης σας. Χρησιμοποιώντας αυτή την ιστοσελίδα αποδέχεστε τους όρους μας. Όχι, θέλω να μάθω περισσότερα.