ΛYMΠEPHΣ Δ. KΩΣTAΣ

κείμενο: MAPIA-MIPANTA TΣIPOΓIANNH

O Kρυονερίτης ποιητής

Η γνωριμία μου με την ποίηση του Κ. Λυμπέρη είναι πολύ πρόσφατη. Λίγες μέρες πριν το Συνέδριο μου ανετέθη να παρουσιάσω το έργο του Κρυονερίτη την καταγωγή ποιητή. 

Στην πορεία διαπίστωσα ότι πρόκειται για ένα αρκετά ενδιαφέρον και βαθιά ποιητικό έργο και κυρίως διέκρινα ότι πίσω απ’ αυτό κρύβεται ένας άνθρωπος σημαντικός, με ευαισθησίες και οράματα,. ένας άνθρωπος πνευματικά συγκροτημένος και βαθύτατα προβληματισμένος. 

Το έργο του Κ. Λυμπέρη χρήζει ιδιαίτερης μελέτης και προσοχής. Επειδή ο θάνατός του είναι πρόσφατος δεν στάθηκε δυνατό να συγκεντρωθούν όλα τα στοιχεία που αφορούν τη ζωή και το έργο του. 

Σήμερα, αξιοποιώντας αυτά τα λίγα στοιχεία που έχουμε στα χέρια μας, θα επιχειρήσουμε μια πρώτη προσέγγιση στην ποίηση του Κ. Λυμπέρη πιστεύοντας ότι στο μέλλον θα μας δοθεί η δυνατότητα να φωτίσουμε περισσότερο το έργο του και ν’ ασχοληθούμε πιο συστηματικά μ’ αυτό. 

Ο Κώστας Λυμπέρης γεννήθηκε το 1948 στο Αγρίνιο από Κρυονερίτες γονείς. Από το 1954 έζησε στην Αθήνα όπου σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και εργάστηκε στην «Πειραϊκή Πατραϊκή» (από το 1967). 

Εικοσάχρονος ακόμα, ξάφνιασε με το λόγο και τη δραστηριότητά του στην προσπάθειά του να καλύψει ένα κενό στο χώρο του πνεύματος στα πρώτα χρόνια της δικτατορίας από το 1968-1971. Ύστερα από μια τρίχρονη απουσία επαναδραστηριοποιείται στα πλαίσια του λαϊκού εργατικού κινήματος και ως μέλος της Ένωσης Νέων Ελλήνων Λογοτεχνών και της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. 

Πίστευε πως τίποτα δεν μπορεί να καρποφορήσει, αν δεν καλλιεργηθεί το «έδαφος», αν δεν ανέβει το πνευματικό, πολιτιστικό και κατ’ επέκταση και πολιτικό επίπεδο του λαού, και αυτό προσπαθούσε να πετύχει μέσα από το έργο του. Θεωρούσε την ποίηση σαν το μεγαλύτερο επίτευγμα του ανθρώπινου νου, της ανθρώπινης παρουσίας πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη. Και τη Νεοελληνική ποίηση σαν τη μόνη γέφυρα που μας συνδέει με το αξεπέραστο παρελθόν της φυλής μας, σε μια σπάνια αρμονία ποσότητας και ποιότητας. Πίστευε ακόμη πως κάποτε ο Λαός, ο κάθε Λαός, πέρα από συνθήματα, θα πρέπει να μάθει να απαγγέλλει και Ποίηση, γιατί κάπως έτσι οι λαοί αποχτούν Συνείδηση και ξαναβρίσκουν τη χαμένη τους Ταυτότητα. 

Ο ποιητικός λόγος του Κ. Λυμπέρη είναι ένας κατεξοχήν λυρικός λόγος, που μας μεταφέρει, πολλές φορές, σ’ έναν κόσμο ονειρικό, εξωπραγματικό. παράλληλα είναι ένας βαθύτατα ρεαλιστικός, αληθινός και ανθρώπινος λόγος· ένας λόγος που εγγίζει το νου και την ψυχή. 

Ο ποιητής δημιούργησε μέσα σ’ ένα συγκεκριμένο ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο, σε μια εποχή που ο άνθρωπος ένιωθε εγκλωβισμένος ηθικά και πνευματικά. Η ποίησή του είναι καθαρά βιωματική: αποτυπώνει στα έργα του τα προσωπικά του βιώματα, τις εμπειρίες, τις ευαισθησίες, τα ανεκπλήρωτα όνειρά του. ταυτόχρονα η ποίησή του έχει έντονο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα. μετουσιώνει σε τέχνη την ιδεολογία του, τους προβληματισμούς της εποχής του, την κωμικοτραγική καθημερινότητα. 

Το έργο του είναι, στην πλειοψηφία, μία κραυγή διαμαρτυρίας για το άδικο που κυριαρχεί στον κόσμο, μια κραυγή αγωνίας για τον άνθρωπο που βουλιάζει σ’ ένα πνευματικό τέλμα, για τους αγώνες που δεν βρίσκουν δικαίωση. Ο έντονος σαρκασμός, η καυστικότητα και η ειρωνεία συνυπάρχουν με τον ερωτισμό, την ευαισθησία και την τρυφερότητα. Διάχυτη είναι ακόμη στην ποίησή του η μελαγχολική διάθεση και η απαισιοδοξία. 

Ο λογοτέχνης - δημοσιογράφος - κριτικός Ηλίας Πολύδωρος προλογίζοντας την α΄ ποιητική του Συλλογή με τίτλο Ανατάσεις γράφει γι’ αυτόν: «Ο Κ. Λυμπέρης μπορεί να χαρακτηρισθεί “Ποιητής της Νύχτας”. Τούτο, όχι γιατί τα ποιήματά του μιλούν για τη νύχτα μόνο ή για την απαισιοδοξία, αλλά γιατί ο νέος συγγραφέας γράφει σχεδόν αποκλειστικά τις μικρές ώρες. Τότε μπορεί να ξεφύγει από τα πλοκάμια των σπουδών του στην Πάντειο και της εργασίας του και να δοθεί στην έμπνευση, να δημιουργήσει στίχους ξεχωριστούς, μ’ ένα ειδικό βάθος ουσίας... αυτό που ονομάζω “Ενεργητική Ποίηση”, έτοιμη να πολεμήσει μ’ όλα και με όλους, για να ξεφύγει από τη μεγαλύτερη ίσως πληγή του σημερινού πολιτισμού και της εποχής μας, τον πνευματικό κορεσμό, ξεκινώντας από την προσφορά για τη γέννηση ενός καινούργιου πνευματικού ανθρώπου, εξαγνισμένου απ’ ό,τι βλαβερό γεύτηκε...».

Και καταλήγει: «Ζωντανός και ορμητικός μέσα από την αλήθεια που εξαγνίζει η νιότη του, ο στίχος του Κ. Λυμπέρη, αγκαλιάζει το γείτονα άνθρωπο για να τον κερδίσει. Και το κατορθώνει. Γιατί ο συγγραφέας αυτός ανήκει στους λίγους αληθινούς ποιητές, που φανερώθηκαν τελευταία, σ’ αυτούς που μετριούνται στων δυο χεριών τα δάχτυλα»

Το μέχρι στιγμής έργο του Κ. Λυμπέρη είναι συγκεντρωμένο σε τρεις Ποιητικές Συλλογές: Η α΄ με τίτλο Ανατάσεις (εκδ. 1968) περιλαμβάνει ποιήματα της νιότης του από το 1966-1968, 57 συνολικά τον αριθμό. Να σημειώσουμε εδώ ότι ο Κώστας Λυμπέρης έγραφε ποίηση από τα δεκαπέντε του χρόνια. Γεννήθηκε ποιητής και έτσι τελείωσε τη ζωή του. 

Η β΄ Ποιητική Συλλογή φέρει τον τίτλο Όγδοη Μέρα (εκδ. 1976) και αριθμεί 70 ποιήματα. 
Η κριτική έγραψε για την Όγδοη Μέρα: «Με την Όγδοη Μέρα μεταφερθήκαμε σ’ έναν γνήσιο ποιητικό χώρο, στον οποίο αντηχεί η αγχωτική δόνηση της εποχής μας και ξεχωρίζει το δυνατό μήνυμα του καιρού μας. Μέσα από την πεζότητα του σήμερα, φέρνετε πλάι μας τ’ ανεκπλήρωτα όνειρα των περασμένων και θεμελιώνετε τις προεκτάσεις του αύριο»

Στη γ΄ Ποιητική Συλλογή ανθολογούνται ποιήματα από τις προηγούμενες Συλλογές μαζί με καινούργια έργα. 
Η Συλλογή φέρει τον τίτλο Είκοσι χρόνια Ποίηση - Εκλογή 1966-1985 και αφιερώνονται τα ποιήματα αυτά: 

«Σε όσους αντιστέκονται
με την πέννα
με το λόγο
με τη σιωπή
ή προσφέροντας ένα λουλούδι»


όπως γράφει ο ποιητής στο εισαγωγικό του σημείωμα. 
Θα επιχειρήσουμε μία πρώτη προσέγγιση στην ποίηση του Κ. Λυμπέρη διαβάζοντας, κατά την άποψή μας, μερικά αντιπροσωπευτικά έργα του μένοντας κυρίως στο αισθητικό αποτέλεσμα και πιστεύοντας ότι κάθε ποιητικό έργο θα πρέπει αρχικά να το αντιμετωπίζουμε σαν ένα έργο τέχνης, όπως και είναι, που μας προσφέρει πάνω απ’ όλα μια αισθητική απόλαυση. 

Από την α΄ Ποιητική Συλλογή Ανατάσεις οι «Θεατρίνοι» και το «Απλετο Φως», είναι ποιήματα στα οποία ο ποιητής αποτυπώνει τις μεταφυσικές του αναζητήσεις: 

ΘΕΑΤΡΙΝΟΙ 

Ανάμεσα σε μια κίνηση, μια λάμψη
και μια μουσική ήχων, ο κύκλος της ζωής συνήθως κλείνει.
 
Έτσι γλυκά,
 
έτσι απαλά κι’ αμέτοχα
που όπως οι θεατρίνοι,
 
ενώ το τέλος το’χεις «δει,»
 
παίζεις την εναγώνια προσπάθεια.

 

ΑΠΛΕΤΟ ΦΩΣ 

Δε πόθησε ποτέ τ’ άπλετο φως, 
–δε τόλμησε–
κι’ έτσι δειλός
πάντα καλούσε ένα αντιφέγγισμα
να σπάση το κρυσταλωμένο σκοτάδι,
 
κάποια χλωμήν αχτίδα,
 
να τυλιχτή η ψυχή κισσός, να αναρριχηθή ως την ελπίδα
και ποιος ξέρει...
 
ίσως να έφτανε και στη ζωή.
 
Μα δεν έφτασε,
 
γιατί καλούσε την αχτίδα,
 
–ένα αντιφέγγισμα στο τεχνητό σκοτάδι,–
 
γιατί δεν τόλμησε

στ’ άπλετο φως να μείνη,
 
στ’ άπλετο φως
 
όπου γεννήθηκε.


Το επόμενο ποίημα με τίτλο «Προσμονή» αναφέρεται στους νεανικούς τους έρωτες: Λυρισμός, τρυφερότητα και μελαγχολία χαρακτηρίζουν το ποίημα αυτό. 

ΠΡΟΣΜΟΝΗ 

Νύχτες γλυκές καλοκαιριού, 
νεράιδες ρίχναν το φεγγάρι
στ’ ασημονέρια του γυαλού
και στα φτερά τους μ’ είχαν πάρει
με χάρι περισσή,
 
μα μούλειπες Εσύ.
 

Κι’ αν κάποιο δείλι χειμωνιάς
τον ερχομό Σου είχαν σημάνει
τα’ άστρα της πρώτης ξαστεριάς,
 
μ’ ανθούς τις στράτες είχα ράνει,
 
χωρίς να ’ρθης, κι’ οι ανθοί,
 
ώ! Έχουν μαραθεί.
 

Πουλιά οι μέρες, βιαστικές,
 
στο πέταγμά τους τα όνειρά μου
κι’ αν γίναν θύμισες γλυκές,
 
ρυτιδωμένη στη καρδιά μου
τα χέρια της κινεί
για Σένα η Προσμονή.


Από τη β΄ Ποιητική Συλλογή Όγδοη Μέρα το ποίημα: «Σε αισθανόμουνα» το έγραψε το 1966, σε ηλικία 18 μόλις χρόνων και αναφέρεται σε βιώματα της παιδικής του ηλικίας. 

ΣΕ ΑΙΣΘΑΝΟΜΟΥΜΑ 

Σε αισθανόμουνα από χρόνια μέσα μου,
ν’ αναθαρεύης το είναι μου να ξεπεταχτή, να προχωρήση,
 
να φτάση μέχρι εσένανε, έτοιμο για να το δεχτής.
 

Σε αισθάνομαι μέσα μου τώρα νεκρή
μπροστά σε κάποιο παιδικό χαμόγελο
που δεν τολμώ να κοιτάξω.
 

Συγχώραμε αν έφτασα τόσο διαφορετικός απ’ ό,τι
ευχόσουνα και είχες προσπαθήσει.
 
Εσύ πρόσφερες στο κόσμο ένα ποιητή...
 
Εγώ τι πρόσφερα;


Στα νεανικά του έργα συγκαταλέγονται και τα επόμενα δύο ποιήματα γραμμένα το 1969. στο α΄ με τίτλο «Μονοτονία» δίνει την απαισιόδοξη πλευρά της ζωής. 

ΜΟΝΟΤΟΝΙΑ 

Τόσο ανάξια ζωή γιατί 
μούλαχε εδώ σ’ αυτή τη σφαίρα,
 
τι η εσπέρα, τι το πρωί,
 
μια καλημέρα, μια καλησπέρα.
 

Θλίψη με πλήξη εναλλαγή
θέλει ίδιο τ’ αύριο με το τώρα
κι’ από το χτες ως το προχτές
λες και δεν πέρασε μια ώρα...

1969


Το β΄ ποίημα είναι καθαρά βιωματικό. Πρωταγωνιστής σ’ αυτό ο ποιητής-παιδί και η γειτόνισσά του κυρά-Νίνα, υπαρκτό πρόσωπο. Η νοσταλγία, η αναπόληση, η τρυφερότητα συνυπάρχουν με την «πικρή απογοήτευση» και τη διάψευση των ελπίδων. 

ΔΕΝ ΠΗΓΑΤΕ ΧΑΡΑΜΙ 

Η κυρά-Νίνα σε αργαλειό, 
εγώ γυρνούσα απ’ το σχολειό
κι αρχίναγα ιστορίες
για πόλεμους και Τροίες.
 

Χώρες που ήταν μια φορά,
 
η μάννα εργάτρια στ’ αργαλειά,
 
χτύπαε η βροχή στο τζάμι,
 
δεν πήγατε χαράμι,
 

χρόνια μια τέτοια ζεστασιά
δεν την αιστάνθηκα ξανά
στο πνεύμα και στην ύλη
κι’ οι παιδικοί μου φίλοι

που ανάτρεφε η εργατιά
–μέσα στα όνειρα αρχοντιά–
κι’ αν βγήκαν όλα ψέμα
γίναν ψυχή μου κι’ αίμα.


Από το κύκλο ποιημάτων «Στιγμές» (β΄ Ποιητική Συλλογή Όγδοη Μέρα) είναι παρμένοι οι επόμενοι στίχοι· λυρικοί και στοχαστικοί μαζί πέρα από την αισθητική απόλαυση που μας δίνουν, αποτυπώνουν τη βαθύτερη σκέψη και τους προβληματισμούς του ποιητή. 

Σε ζήτησα στο πρώτο φιλί του έρωτα, όταν βγαίνουν τα άγια των αγίων, λευκά περιστέρια στα καρδοκλήσια περασμένων εποχών,
στη πολύβοη ερημιά των δρόμων και στη πολυλογία της σιω- πης μιας κάλπικης μοναξιάς.
Πάντα σκόνταφα στο υπερήφανο ανάστημα της απουσίας σου και σ’ ηύρα στη δυσπιστία του «υπάρχω» και στη πίστη του «δεν ζω»,
στο δραπέτεμα από τη μοίρα των δροσοσταλίδων.
Και σ’ ηύρα τόσο ανθρώπινη, αφ’ ότου τα μάτια μου πάψαν να ξεχωρίζουν πτώματα και ζωντανά κορμιά.
Και σ’ ηύρα πρώτη στο προσκλητήριο ενάντια στη κατεργαριά των επιγό- νων-μύστες των γήινων καταβολών,
να κρατάς τη δέλτο λάβαρο όπου γραμμένα τα πειστήρια μιας καταγωγής που μας ανακήρυσσε όλους θεούς!

Πέρασε τη ζωή κοιτάζοντας το είδωλό του μες σε μια λίμνη.
 
Πέθανε όταν του είπαν πως η λίμνη αυτή δεν υπήρχε ποτέ!


Ο Κ. Λυμπέρης πέθανε στις 14 Ιανουαρίου 2000 σε ηλικία 52 ετών, περνώντας τις τελευταίες μέρες της ζωής του ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα, σε ένα κόσμο που του επέτρεπε να ζει και να ονειρεύεται, αφού έμεινε 407 ημέρες στην εντατική. Έτσι εξαγνισμένος, δικαιωμένος, όπως το πίστευε και το επεδίωκε, πέρασε στην άλλη ζωή. 

Γύρεψα μια δικαίωση – τα μάτια της αυγής μέναν κλεισμένα,
εγώ τα σκέπασα με ροδοπέταλα,
 
η συνείδηση φώναξε, ένοχος!
 
Γύρεψα μια δικαίωση – στο νήμα της βροχής αναρηχήθηκα
κι’ έφτασα ως τ’ αστέρια.
 
Κάποτε τέλειωσαν τα σύννεφα...
Τώρα προσμένω τον επόμενο χειμώνα για την επιστροφή.


Ο Κ. Λυμπέρης υπήρξε πρότυπο ανθρώπου με ήθος και συνέπεια. με ανεπτυγμένο το αίσθημα της κοινωνικής ευθύνης. Υπήρξε ένας αγωνιστής στον πολιτικό, κοινωνικό και πνευματικό στίβο μέχρι το τέλος της ζωής του. Ένας άνθρωπος αξιοπρεπής και ανιδιοτελής. Το έργο του αποτελεί μια πολύτιμη πνευματική παρακαταθήκη. 
Τελειώνοντας, τη μικρή μας περιπλάνηση στον ποιητικό κόσμο του Κώστα Λυμπέρη ας κλείσουμε μέσα μας τα επόμενα λόγια του· τα έχουμε ανάγκη στην εποχή που ζούμε: 

ΑΓΩΝΙΣΟΥ
ΑΓΩΝΙΣΟΥ κι όταν οι άλλοι φαίνεται να μη πιστεύουν σε σένα
ΑΓΩΝΙΣΟΥ και ας είσαι τ’ αυγό κι οι άλλοι είναι η πέτρα.
 
ΑΓΩΝΙΣΟΥ κι αν ακόμα είσαι μόνος, γι’ αυτό που πιστεύεις.
 
ΑΓΩΝΙΣΟΥ και μη δίνεις λογαριασμό σε κανέναν.
 
ΑΓΩΝΙΣΟΥ κι αν οι άλλοι στα σκοτεινά στήνουν καρτέρι.
 
ΑΓΩΝΙΣΟΥ πάντα μέσα στο φως!
 
Θεατρίνος τραγικός, για παλιάτσος, ΑΓΩΝΙΣΟΥ.
 
Κι αν όλοι σε σένα δυσπιστούν ΑΓΩΝΙΣΟΥ.
 
Αύριο ίσως είσαστε δυο, είσαστε δέκα ΑΓΩΝΙΣΟΥ
και μεθαύριο εκατό, ΑΓΩΝΙΣΟΥ
Κι αν είναι μόνος να μείνεις ξανά ΑΓΩΝΙΣΟΥ
Για ό,τι ξεκρίνεις για δίκιο, σωστό, ΑΓΩΝΙΣΟΥ.

 

SUMMARY

THE POET KOSTAS LYMPERIS FROM KRYONERIA
(1948-2000)



He was born in Agrinio, his parents were from Kryoneria, and he lived in Athens, where he studied political sciences and worked as an employee in Peiraiki – Patraiki. 
Twenty years old he impressed with his poems and activity during the first years of the dictarship. After the restoration of democracy he became a member of the New Greek Writers Society and the Association of Greek Writers. 
He believed that nothing can progress if the intellectual, cultural and political level of people doesn’t rise. He considered poetry as the greatest attainment of human mind. 
He edited the collections of poems: Anataseis (Exaltations, 1968), Ogdoi mera (The eighth day, 1976), Eikosi hronia poiisi, eklogi 1966-1985 (Twenty years of poetry, a selection of years 1966-1985, 1985)

MARIA-MIRANTA TSIROGIANNI


ΣHMEIΩΣH: Το κείμενο αυτό είναι παρμένο από τα Πρακτικά του Δ΄ Συμποσίου Nαυπακτιακής Λογοτεχνίας – Λόγιοι και Λογογράφοι Nαυπακτίας που έγινε στη Nαύπακτο (20-21-22 Oκτωβρίου 2000) και δημοσιεύθηκε στον IB΄ (2001) τόμο του περιοδικού «NAYΠAKTIAKA» της Eταιρείας Nαυπακτιακών Mελετών. 

 


 

 

 

Χρησιμοποιούμε cookies για να βελτιώσουμε την εμπειρία χρήσης σας. Χρησιμοποιώντας αυτή την ιστοσελίδα αποδέχεστε τους όρους μας. Όχι, θέλω να μάθω περισσότερα.